2.7. 3D модельдерді практикалық тұрғыдан құрастыру
Информатика, 6 сынып. Оқулық: Қадырқұлов Р. А., Нұрмұханбетова Г. К. (Алматыкітап баспасы, 2023). 2 бөлім: 3D баспа. 68–71-беттер.
Нені үйренесің
- Затты қарапайым фигураларға бөлуді: тіктөртбұрышты брусок, цилиндр, призма, жазықтық.
- SketchUp-та (немесе тегін баламасында) оқулықтағы он тапсырманың модельдерін үлгі бойынша құруды.
- Модельдерді бояуды, материалдарды таңдауды және бейнелеу стилін өзгертуді.
- Нәтижені сақтауды және жұмысыңды төрт тармақ бойынша тексеруді.
Ой қозғау
- 3D редактордың графикалық примитивтерін құруға арналған құралдарды қалай тиімді қолдануға болады? Қарапайым фигуралардан (төртбұрыш, шеңбер) бастап, оларды көлемге дейін созып, содан кейін ұсақ бөлшектермен толықтыр.
- Көлемді геометриялық фигураларды қалай саламыз? Жазық фигураны (мысалы, шеңберді) сыз да, жоғары қарай созып жібер: цилиндр шығады. Төртбұрыш куб немесе брусок береді.
- SketchUp программасын пайдаланып, күнделікті тұрмыста қолданылатын қандай бұйымдардың 3D моделін жасауға болады? Жиһаз, үй, терезе, көлік, ыдыс: қарапайым пішіндерден жиналатын кез келген зат.
Тақырыпты талдаймыз
Модель жасаушының құпиясы: «затты кубиктерге бөл»
Кез келген затты бірнеше қарапайым фигурадан жинауға болады. Табуретка: жазық «қақпақ» (брусок) және төрт жіңішке «аяқ» (брусоктар). Стақан: ортасы ойылған цилиндр. Терезе: жақтаулар мен әйнектер. Бірдеңені салмас бұрын өзіңнен сұра: бұл зат қандай фигуралардан тұрады?
💡 Бұл декомпозиция деп аталады: күрделіні қарапайымға бөлеміз. Программалау есептерін де дәл осылай шешеді.
Кез келген модельмен жұмыс тәртібі
📌 Оқулықта әр тапсырмаға тексеруге арналған «дескрипторлар» берілген: модельді құрастыруда фигураларды қолдану, материалдарды қолдану, модельдерді бояу, модельдерді сақтау. Әр тармақ үшін өзіңе бір «белгі» қой.
👨👩👧 Ата-анаға. Бұл практикалық сабақ, басты нәрсе — компьютерде жұмыс істеген уақыт. SketchUp орнатылмаған болса, бала SketchUp Free-дің тегін браузерлік нұсқасында немесе Tinkercad-та жұмыс істей алады: тапсырмалардағы модельдерді онда да құруға болады. Режимді бақылаңыз: әр 20–30 минут сайын көз бен арқаға үзіліс жасаңыз.
Тапсырмаларда не көрсетілген
- 1 және 2-тапсырмалар: салу құралдарын қолданып, модельдер құрастыру.
- 3 және 4-тапсырмалар: модельдерді құрастыру және «Стили» (Стильдер) функциясын қолдану.
- 5–10-тапсырмалар: тұрмыстық заттардың модельдері: үй, автокөлік, үстел, орындық, терезе, стақан.
Түсінгеніңді тексер
Өзіңді тексер
- Күрделі модельді қалай құрады? Қарапайым фигураларға бөледі, басты пішінді құрады, бөлшектерді қосады, бояйды, сақтайды.
- Дайын модельде нені тексереді? Фигураларды, материалдарды қолдануды, бояуды және сақтауды.
- 3 және 4-тапсырмалардағы «Стили» не білдіреді? Құрылған модельдің сыртқы көрінісін өзгертуді: контурларды, бояу түрін, түстерді.
Жаттығуларды шығарамыз
№ 1
(1-тапсырма) Салу құралдарын қолданып, №1 модельді құрастыр.
Қалай ойлаймыз. Суретте екі жасыл брусок бар: біреуі екіншісінің үстінде тұр, үстіңгісінде цилиндр мен тесіктер, ал төменгі жағында есік ойығына ұқсайтын екі күлгін тар ойық көрінеді.
Қалай істейміз. Оқулықта өлшемдер көрсетілмеген, сондықтан кез келгенін ал, бірақ суреттегі пропорцияны сақта. Күтілетін нәтиже: цилиндрі, тесіктері және екі ойығы бар сатылы жасыл модель.
Жауабы: №1 модельдің файлы (практикалық жұмыс).
№ 2
(2-тапсырма) №2 модельді құрастыр.
Қалай ойлаймыз. Ұзын брусок-негіз, оның үстінде түсті беті бар «сатысы», үстінде цилиндрлері бар жасыл блок, жанында бірнеше шағын кубик, біреуінде тесік бар.
Қалай істейміз. 1) Ұзын ашық түсті негіз құр. 2) Оның үстіңгі жазықтығын күлгін түске боя. 3) Жасыл блокты қой да, цилиндрлерді жапсыр: біреуі тік, екеуі көлденең. 4) Жанына бірнеше кішкентай кубик қойып, біреуінде тесік жаса. 5) Сақта.
Жауабы: №2 модельдің файлы (практикалық жұмыс).
№ 3
(3-тапсырма) №3 модельді құрастыр және оған «Стили» (Стильдер) функциясын қолдан.
Қалай ойлаймыз. Модель доға-көпірге ұқсайды, ал үстінде ұзынша алтыбұрышты призма тұр. Суретте ол ақ түсті, тек қара контурлары бар.
Қалай істейміз. 1) Доға-негіз құр: брусоктан доғаны кесіп ал. 2) Үстіне алтыбұрышты призма қой. 3) Модельге басқа бейнелеу стилін қолдан, сонда түсті бояусыз қара контурлар қалады. 4) Сақта.
Жауабы: контурлық стильдегі №3 модельдің файлы (практикалық жұмыс).
№ 4
(4-тапсырма) №4 модельді құрастыр және оған «Стили» функциясын қолдан.
Қалай ойлаймыз. Бұл — жартылай дөңгелек жерлері кесілген жалпақ дөңгелек плита, оның үстінде бірнеше цилиндр тұр, біреуі биік. Сурет сары-жасыл реңктермен боялған, көлеңкелері бар.
Қалай істейміз. 1) Шеңбер сыз да, оны төмен цилиндр-плитаға дейін соз. 2) Жиегінен жартылай дөңгелек ойықтар кес. 3) Биіктігі әртүрлі цилиндрлер қос. 4) Басқа стиль қолдан, сонда модель көлеңкелері бар боялған болып көрінеді. 5) Сақта.
Жауабы: түсті стильдегі №4 модельдің файлы (практикалық жұмыс).
№ 5
(5–10-тапсырмалар, үйдің моделі) Үйдің моделін құр.
Қалай ойлаймыз. Суретте екі қабатты үй: қабырғалары ақ, төбесі қара түсті төрт беткейлі, баспалдағы бар кіреберіс және төбесінде кішкентай шатыр терезесі бар.
Жауабы: үй моделінің файлы (практикалық жұмыс).
№ 6
(Автокөліктің моделі) Автокөліктің моделін құр.
Қалай ойлаймыз. Фургоны бар жүк көлігі: үлкен ақ төртбұрышты кузов, алдында қиғаш капоты мен әйнектері бар кабина, төрт дөңгелек (цилиндрлер).
Қалай істейміз. 1) Кузов: үлкен брусок. 2) Кабина: кішірек брусок, алдыңғы жағы қиғаш. 3) Әйнектер: кабинадағы қою жазықтықтар. 4) Дөңгелектер: цилиндрлер, сырты қара, ортасы сұр. 5) Кузовты ақ, фараларды сары түске боя. 6) Сақта.
Жауабы: автокөлік моделінің файлы (практикалық жұмыс).
№ 7
(Үстелдің моделі) Үстелдің моделін құр.
Қалай ойлаймыз. Жиектері дөңгеленген сопақша үстел беті және төмен қарай тарылатын төрт аяқ.
Қалай істейміз. 1) Сопақша сыз (ұштары дөңгеленген төртбұрыш) да, жұқа үстел бетіне дейін соз. 2) Еденге қарай сәл тарылатын төрт аяқ жаса. 3) Ағаш түсіне боя. 4) Сақта.
Жауабы: үстел моделінің файлы (практикалық жұмыс).
№ 8
(Орындықтың моделі) Орындықтың моделін құр.
Қалай ойлаймыз. Түзу отыратын жер, төрт аяқ және ортасында доғасы бар биік арқалық, бәрі ағаш түсті.
Қалай істейміз. 1) Отыратын жер: жалпақ брусок. 2) Төрт аяқ: төрт брусок. 3) Арқалық: жоғары қарай екі тірек, үстінен доғамен жалғасқан. 4) Боя да, «Ағаш» материалын таңда. 5) Сақта.
Жауабы: орындық моделінің файлы (практикалық жұмыс).
№ 9
(Терезенің моделі) Терезенің моделін құр.
Қалай ойлаймыз. Жоғарғы бөлігі жарты шеңбер тәрізді ақ жақтау (ол сәулелермен бөлінген), ал төменірек көгілдір әйнегі бар төрт биік қанат және ортасында тұтқа.
Қалай істейміз. 1) Жоғарғы жағында доғасы бар терезе контурын сыз. 2) Жақтауды құр: контурды көлемге дейін соз. 3) Төменгі бөлігін төрт қанатқа бөл. 4) Әйнектерді жартылай мөлдір ет. 5) Тұтқаны қосып, сақта.
Жауабы: терезе моделінің файлы (практикалық жұмыс).
№ 10
(Стақанның моделі) Стақанның моделін құр.
Қалай ойлаймыз. Бұл — қабырғалары жұқа, үсті ашық көгілдір мөлдір цилиндр.
Жауабы: стақан моделінің файлы (практикалық жұмыс).
Жадынама
Терминдер: модель, примитив, стиль, материал, бояу, декомпозиция.
🌟 Әрі қарай оқулықта 3-бөлім «Python тілінде программалау» басталады: IDE, тіл алфавиті мен синтаксис, деректер типтері, арифметика, енгізу және шығару, сызықтық алгоритмдер. Бөлімнің соңында сен бөлменің өлшемдерін есептеп, қазына картасы бар программалар жаза аласың.