1.7. Практикалық тапсырмалар
Информатика, 6 сынып. Оқулық: Қадырқұлов Р. А., Нұрмұханбетова Г. К. (Алматыкітап баспасы, 2023). 1 бөлім: Компьютерлік жүйелер және желілер. 34–39-беттер.
Нені үйренесің
- Компьютер алдында қол мен дененің дұрыс қалпын таңдауды.
- Компьютер буындарын олардың даму кезеңдерімен сәйкестендіруді.
- Компьютер құрылғыларын суреті бойынша танып, қызметін айтуды.
- «Ақылды үйдің» шартты белгілерін оқуды.
- Жұмыс үстеліндегі таңбаларды және Windows терезелерінің түрлерін танып білуді.
- Бөлімнің терминдерін қазақша, орысша және ағылшынша атауды.
Ой қозғау
Сабақ 1-бөлімді қайталайды: «Компьютерлік жүйелер және желілер». Бес сұрақты еске түсір:
- «Компьютерлік эргономика» дегеніміз не? Компьютер алдында жұмыс орнын және отыру қалпын денсаулыққа ыңғайлы әрі қауіпсіз ету туралы ғылым.
- Компьютер техникасы қалай дамыды және болашақта қалай дамиды? Буындар бойынша: алғашқы алып машиналардан қалтаға сыятын қазіргі компьютерлерге дейін.
- Компьютердің негізгі құрылғылары қалай өзара әрекеттеседі? Ортақ шина арқылы, ал сыртқы құрылғылар порттар арқылы қосылады.
- Операциялық жүйелердің негізгі функциялары қандай? Құрылғылар мен бағдарламаларды басқару және пайдаланушыны компьютермен байланыстыру.
- Сымсыз байланыстың қандай артықшылықтары бар? Сым керек емес, жылжып жүріп жұмыс істеуге ыңғайлы, жаңа құрылғыны тез қосуға болады.
Тақырыпты талдаймыз
Қалай дұрыс отыру керек: қысқаша жадынама
Қалып пен қолға қатысты ережелердің барлығы дерлік бірдей, оларды оңай жаттауға болады:
👨👩👧 Ата-анаға. Баланың компьютердің немесе планшеттің алдында қалай отырғанын байқап көріңіз. Көбіне оны бүкірейген арқасы мен «ауада» тұрған білегі сездіреді. Уағыз айтқанша, орындық пен үстелдің биіктігін түзеткен жөн.
Әрі қарай не бар: 2-бөлім, 3D баспа
38–39-беттер — жаңа бөлімнің кіріспесі. Онда SketchUp бағдарламасының құрылымымен, терезесімен және құралдарымен таныстыратыны, 3D модельдер құруды және өңдеуді, конус, цилиндр және сфера құру жолдарын үйрететіні, 3D моделін 2D моделінен ажыратуды және 3D принтерде басып шығаруды үйрететіні айтылады. Мұның бәрін келесі сабақтарда толығырақ қарастырамыз.
Түсінгеніңді тексер
Өзіңді тексер
- Компьютерлік эргономика дегеніміз не? Компьютер алдында жұмыс орнын және отыру қалпын дұрыс ұйымдастыру.
- Жедел жад пен сыртқы жад қандай болады? Жедел жад деректерді уақытша сақтайды, қатқыл диск — ұзақ уақытқа.
- Windows терезелерінің қандай түрлерін білесің? Бума терезесі, программалар терезесі, сұхбат терезесі, анықтама терезесі.
Жаттығуларды шығарамыз
№ 1
(1-тапсырма.) 1-суретте тінтуірді ұстау түрлері берілген. Қай суреттерде қол дұрыс орналасқан? Себебін түсіндір. Өзің тінтуірді қалай ұстайсың?
Қалай ойлаймыз. Білек түзу, бүгілмеген болса, қол дұрыс жатыр. Сонда сіңірлерге артық салмақ түспейді.
Шешуі.
- 1 және 4-суреттерде қол басы білектің сызығын жалғастырады, білек түзу.
- 2-суретте білек жоғары қайырылған: қол көтеріліп тұр, жүктеменің бір бөлігі қол басына түседі.
- 3-суретте қол басы бүйірге ауған: білек те қисайған.
Жауабы: 1 және 4-қалыптарда дұрыс: білек түзу, бүгілмеген. Өз қолыңды да солай ұста.
№ 2
(2-тапсырма.) 2-суретті қарап шық. Оқушылардың қайсысы дұрыс отыр? Өзің компьютердің алдында дұрыс отырасың ба? Ойыңды ортаға сал.
Қалай ойлаймыз. Арқа мен аяққа қара: арқа түзу ме, әлде бүгілген бе, аяқ еденде ме, әлде алға созылған ба.
Шешуі.
- 1-қалып: арқа алға бүгілген, оқушы бүкірейіп отыр.
- 2-қалып: ол да мониторға қарай еңкейген.
- 3-қалып: арқа түзу, арқалыққа сүйенген, аяқ еденде тұр.
- 4-қалып: оқушы артқа шалқайған, аяғы алысқа созылған.
Жауабы: 3-қалып дұрыс: арқа түзу, арқалыққа сүйенген, аяқ еденде.
№ 3
(3-тапсырма.) Компьютердің даму тарихын қолдану кезеңдерімен сәйкестендір.
Қалай ойлаймыз. Буындар ретімен жүреді: нөмірі үлкен болған сайын кезеңі кеш.
Шешуі. Буындар уақыт бойынша нөмірленеді: бірінші — ең ерте, төртінші — ең кеш (әрі әлі де жалғасуда).
Жауабы: бірінші буын — 1946–1954 жылдар; екінші — 1955–1964; үшінші — 1965–1974; төртінші — 1975 жылдан бүгінге дейін.
№ 4
(4-тапсырма.) Төменде берілген компьютер құрылғыларының суреті мен атауын сәйкестендір: бейнеадаптер, қатқыл диск (сыртқы жад), желілік адаптер (карта), дыбыстық адаптер (карта), процессор, жедел жад.
Қалай ойлаймыз. 1.4-сабақтағы құрылғылар кестесінің фотосын есіңе түсір: процессордың металл қақпағы бар, бейнеадаптерде радиаторлар мен желдеткіштер болады, жедел жад — ұзын жасыл тақташа.
Шешуі.
- Желдеткіштері бар ірі тақша — бейнеадаптер.
- Желі ұясы бар шағын тақша — желілік адаптер.
- Үстінде Intel Core i7 жазуы бар төртбұрышты чип — процессор.
- Корпус ішіндегі дөңгелек металл диск — қатқыл диск.
- Ұзын жасыл тақташа — жедел жад.
- Дыбысқа арналған ұялары бар тақша — дыбыстық адаптер.
Жауабы: 1 — бейнеадаптер; 2 — желілік адаптер; 3 — процессор; 4 — қатқыл диск; 5 — жедел жад; 6 — дыбыстық адаптер.
№ 5
(5-тапсырма.) 4-тапсырмадағы құрылғылардың қызметін жаз.
Қалай ойлаймыз. Әр құрылғыға бір сөйлемнен.
Шешуі.
| № | құрылғының атауы | атқаратын қызметі |
|---|---|---|
| 1 | бейнеадаптер | кескінді жадтан мониторға жібереді |
| 2 | желілік адаптер | компьютерді басқа компьютерлермен және интернетпен байланыстырады |
| 3 | процессор | «ми»: ақпаратты өңдейді, есептеулер жүргізеді |
| 4 | қатқыл диск | деректерді ұзақ сақтайды |
| 5 | жедел жад | компьютер қосулы тұрғанда деректер мен бағдарламаларды уақытша сақтайды |
| 6 | дыбыстық адаптер | дыбыс сигналын жасайды, сонда дыбысты естисің |
Жауабы: кесте толтырылды (жоғарыны қара).
№ 6
(6-тапсырма.) 3-суретте сымсыз желі арқылы басқарылатын «Ақылды үй» жобасы берілген. Суреттегі шартты белгілер нені білдіреді? Осы шартты белгілерге қарап, «Ақылды үйде» адам үшін қандай қолайлы жағдай жасалғанын анықта. Кестені толтыр. «Ақылды үй» жобасындағы құрылғыларды сымсыз желі арқылы қалай басқаруға болады?
Қалай ойлаймыз. Белгілерді суреттер бойынша анықта: әр шеңбердің ішінде құралдың суреті бар.
Шешуі. Үйдің айналасындағы белгілер бойынша:
| шартты белгі | нені білдіреді | қандай қолайлылық береді |
|---|---|---|
| кондиционер | үйдегі климат | салқынды алдын ала қосуға болады |
| шам | жарық | жарықты алыстан қосып-өшіруге болады |
| найзағай | электр қуаты, шығыны | электр қуатының шығынын бақылауға болады |
| панельдердің үстіндегі күн | күн панельдері | күннен өз электр қуатың болады |
| шәйнек | асүй техникасы | суды команда бойынша қайнатуға болады |
| термометр | температура, жылыту | жайлы температураны ұстап тұруға болады |
| су тамшылары/кран | су, суару | суды басқаруға болады |
| гараж есігі | гараж | қақпаны телефоннан ашуға болады |
| камера | бейнебақылау | үйдің алдында не болып жатқанын көруге болады |
| құлып | есік құлпы | есікті қашықтан ашуға немесе жабуға болады |
Қалай басқарамыз: суреттің екі жағында Wi-Fi белгісі бар смартфон мен планшет тұр. Үйдегі құрылғылар роутерге сымсыз желі арқылы қосылған, ал сен оларды телефоннан немесе планшеттен қосымшадағы батырмаларды басып басқарасың.
Жауабы: белгілер «ақылды үй» құрылғыларын (жарық, климат, құлып, камера, қақпа т.б.) білдіреді, оларды смартфоннан немесе планшеттен Wi-Fi арқылы басқаруға болады.
№ 7
(7-тапсырма.) Жұмыс үстелінде орналасқан таңбалардың атауы мен атқаратын қызметін жаз: бума, компьютер, себет, глобус пен монитор.
Қалай ойлаймыз. 1.5-сабақтағы жұмыс үстелін еске түсір.
Шешуі.
| № | таңбаның пиктограммасы | атауы | атқаратын қызметі |
|---|---|---|---|
| 1 | сары бума | Бума («Құжаттарым» — Мои документы) | файлдарың мен құжаттарыңды сақтайды |
| 2 | мониторы бар компьютер | Компьютер (Мой компьютер) | компьютердің дискілері мен құрылғыларын көрсетеді |
| 3 | себет | Себет (Корзина) | жойылған файлдарды сақтайды |
| 4 | глобус пен монитор | Желі (Сеть) | қолжетімді компьютерлер мен желілік құрылғыларды көрсетеді |
Жауабы: Құжаттарым (бума), Компьютер, Себет, Желі; олардың қызметі кестеде берілген.
№ 8
(8-тапсырма.) Терминдердің үш тілдегі баламасын бер. Кестенің 9 жолы бар, әр жолда бір ұяшық толтырылған, қалғанын табу керек.
Қалай ойлаймыз. Әр жолда бір тілде көмек бар. Қалған екеуін тап. Кейбір терминдер 1.4–1.6 сабақтардың «Жадынамасында» бар.
Шешуі.
| № | қазақ тілінде | орыс тілінде | ағылшын тілінде |
|---|---|---|---|
| 1 | Жұмыс үстелі | Рабочий стол | Desktop |
| 2 | Себет | Корзина | Recycle Bin |
| 3 | Пайдаланушы | Пользователь | User |
| 4 | Бума | Папка | Folder |
| 5 | Тәуелділік | Зависимость | Addiction (dependence) |
| 6 | Ақылды үй | Умный дом | Smart House |
| 7 | Операциялық жүйе | Операционная система | Operating system |
| 8 | Командалық жол | Командная строка | Command line |
| 9 | Бейнеадаптер | Видеоадаптер | Video adapter |
Жауабы: кесте толтырылды (жоғарыны қара).
№ 9
(9-тапсырма.) Windows операциялық жүйесіндегі терезелерді 4 түрге бөлуге болады. Олар: бума терезесі, программалар терезесі, сұхбат терезесі мен анықтама терезесі. 4-суретте терезенің қандай түрлері берілгенін анықта.
Қалай ойлаймыз. Сұхбат терезесі сенен бір нәрсені «сұрайды». Бума терезесі файлдар мен бумаларды көрсетеді. Анықтама терезесі бағдарламаны қалай пайдалануды үйретеді. Программа терезесі — бағдарламаның өзі.
Шешуі.
- 1-терезе — «Сақтау» және «Бас тарту» батырмалары бар құжатты сақтау терезесі: сұхбат терезесі.
- 2-терезе — Word бойынша анықтама: анықтама терезесі.
- 3-терезе — Word бағдарламасының өзі: программа терезесі.
- 4-терезе — бумалар мен файлдар тізімі: бума терезесі.
Жауабы: 1 — сұхбат терезесі; 2 — анықтама терезесі; 3 — программа терезесі; 4 — бума терезесі.
Жадынама
Ең бастысы:
- Дұрыс қалып: арқа түзу, аяқ еденде, білек түзу.
- Компьютердің төрт буыны 1946 жылдан бастап кезеңдерге бөлінеді.
- Сыртқы түріне қарап процессорды, жадты, дискіні, бейнеадаптерді, дыбыстық және желілік адаптерлерді танып білуге болады.
- Windows-та терезенің төрт түрі бар.
Терминдер: жұмыс үстелі — рабочий стол — desktop; ақылды үй — умный дом — smart house; операциялық жүйе — операционная система — operating system.