4.7. Практикалық тапсырмалар
Информатика, 6 сынып. Оқулық: Қадырқұлов Р. А., Нұрмұханбетова Г. К. (Алматыкітап баспасы, 2023). 4 бөлім: Мәтіндік құжатпен жұмыс істеу. 127–128-беттер.
Нені үйренесің
- Нұсқамаларды, гиперсілтемелерді және мазмұнды бір жобада бірге қолдануды.
- Авторлық құқықты сақтай отырып, Word-та электрондық кітап жасауды.
- Кезеңдер кестесі бойынша реферат жоспарын жасауды.
- Бірнеше файлды біреуге біріктіріп, мазмұнды автоматты түрде жинауды.
Ой қозғау
- Мәтіндік редакторда сілтемелерді, гиперсілтемелерді, мазмұнды, тақырыптар мен түсіндірмелерді қалай ұйымдастыруға болады? Сілтемелер мен нұсқамалар: «Ссылки» қосымшасы. Гиперсілтемелер: «Вставка → Гиперссылка». Мазмұн: тақырып стильдері және «Ссылки → Оглавление».
- Ақпаратты пайдаланғанда не себепті авторына сілтеме жасау керек? Бұл автордың алдында адал болу, әрі авторлық құқық туралы заң талап етеді. Сілтемесіз плагиат шығады.
Тақырыпты талдаймыз
Бұл практикалық жұмыста өткен сабақтардағы құралдарды қолданасың. Міне, қандай міндетке қандай құрал сәйкес келетінінің жадынамасы.
📌 Схема бойынша жұмыс істе: алдымен мәтін, содан кейін құрылым (тақырыптар, бетбелгілер), сосын сілтемелер, нұсқамалар және мазмұн, соңында тексеру және сақтау.
⚠️ Жиі кететін қате. Файлдарға гиперсілтеме жасап, сосын бір файлды басқа бумаға көшіру: сілтеме жұмыс істемей қалады. Жобаның барлық файлдарын бір бумада сақта.
👨👩👧 Ата-анаға. Бұл бөлімнің қорытынды практикалық жұмысы. Баласына компьютердегі бумаларды ұйымдастыруға және барлық гиперсілтемелердің ашылатынын тексеруге көмектесіңіз.
Өзіңді тексер
- «Ссылки» қосымшасының қандай құралдарын білесің? Нұсқамалар (сноска), соңғы нұсқамалар, мазмұн, сілтемелер мен әдебиеттер тізімі.
- Word-та гиперсілтемемен қалай өтуге болады? Ctrl басып тұрып, сілтемені шерту.
Жаттығуларды шығарамыз
№ 1
(Тапсырма, № 1, 127-бет.) «Еліміздегі ең ірі көлдер» тақырыбында берілген шағын мәтінде көлдер жайлы деректер келтірілген. Бірақ мәтіннің авторы осы көлдердің ауданын жазуды ұмытып кетіпті. Автордың берген мәтініндегі сөйлемдердің орналасуын бұзбай, көлдердің ауданын нұсқама (сноска) арқылы кірістір.
Қалай ойлаймыз. Мәтінде төрт көл бар: Каспий, Балқаш, Арал теңізі, Алакөл. Әрқайсысының атынан кейін ауданы бар нұсқама қоямыз. Автордың мәтінін өзгертпейміз: тек сандарды қосамыз. Ауданды сенімді дереккөзден табу керек (энциклопедия, география оқулығы).
Шешуі.
Бағдар (анықтамалықтан тексер): Каспий — шамамен 371 000 км², Балқаш — 16 000–18 000 км² шамасында, Арал теңізі (бүгін қалдықтары, Қазақстанда — Кіші Арал) — бірнеше мың км², Алакөл — шамамен 2 650 км².
Жауабы: ауданы бар төрт нұсқама: Каспий (шамамен 371 000 км²), Балқаш, Арал теңізі, Алакөл. (Нәтиже компьютерде тексеріледі.)
№ 2
(Тапсырма, № 2.) «Наурыз» мерекесі — ежелгі қазақ даласын мекендеген түркі тілдес халықтарға тән тарихи-рухани сабақтастығымызды білдіретін мейрамдардың бірі. Гиперсілтемелерді пайдаланып, интернеттегі сайттардан «Наурыз» мерекесіне арналған мәтін, суреттер алып, Word-та электронды кітап құрастыр (1-сурет). Авторлық құқықты сақта.
Қалай ойлаймыз. Бөлімдер тізімі бар басты бет, мәтіні бар жеке файлдар немесе бөлімдер, олардың арасындағы гиперсілтемелер. Авторлық құқық: өз сөзіңмен жазу, дәйексөздер тырнақшада, дереккөздер көрсетілген.
Шешуі.
Жауабы: Word-тағы электрондық кітап: гиперсілтемелері бар басты файл мен бөлімдер, өз сөзіңмен жазылған мәтіндер, дереккөздер көрсетілген. (Компьютерде тексеріледі.)
№ 3
(Тапсырма, № 3.) «Гиперсілтемелер» тақырыбындағы рефераттың құрылымын 1-кесте бойынша жоспарлап, қағазға түсір.
Қалай ойлаймыз. Кестеде жеті кезең бар, оң жағында бос «Жоспарлау» бағаны. Оны «Гиперсілтемелер» тақырыбы бойынша толтырамыз.
Шешуі.
| № | негізгі кезең атаулары | жоспарлау («Гиперсілтемелер» үшін үлгі) |
|---|---|---|
| 1 | Дайындық кезеңі | «Гиперсілтемелер» тақырыбын таңдау, 3–4 дереккөз (оқулық, энциклопедия, сайт) табу, деректерді жинау |
| 2 | Рефераттың құрылымы | кіріспе (гиперсілтемелер неге маңызды, мақсат), негізгі бөлім (гиперсілтеме дегеніміз не, 4 тәсіл, бетбелгілер), қорытынды, әдебиеттер тізімі |
| 3 | Рефератты рәсімдеудегі қойылатын талаптар | A4, Times New Roman 14, интервал 1,0, көлденеңінен реттеу, шеттері 1,5/1,5/2,5/1,5 см |
| 4 | Рефератта дәйексөздерді (цитата) қолдану | тырнақшаға алу, автор мен дереккөзді көрсету |
| 5 | Қорытынды бөлім | қысқа тұжырым, 1–2 беттен аспайды, тақырыбы абзацтан бас әріппен |
| 6 | Реферат жұмысына пайдаланылған әдебиеттер тізімін жазу үлгісі | 3–4 дереккөзді рәсімдеу: автор, атауы, жері, жылы, беттері |
| 7 | Пайдаланылған әдебиеттер | ретпен орналастыру: заңдар, оқулықтар, мақалалар, электрондық ресурстар |
Содан кейін принтерде шығар: Файл → Печать (принтердің қосылғанын тексеріп, мұғалімнен немесе ата-анаңнан көмек сұра).
Жауабы: «Гиперсілтемелер» рефератының жоспары толтырылған кесте, принтерде басылған. (Нәтиже компьютерде тексеріледі.)
№ 4
(Тапсырма, № 4.) Өткен тақырыптардың бірінде (4.2-тақырып. Практикалық жұмыс) «Қызыл кітап» электрондық жобасы бойынша практикалық жұмыс жасаған болатынсың. Жеке-жеке файлда орналасқан өзің таңдаған жануарлар мен өсімдіктер жайлы деректерді бір файлға жинақта. Файлға «Жануарлар мен өсімдіктер» деген атау бер. Осы файлда әр жануар немесе өсімдік жайлы деректерді жеке-жеке беттерге сақта. Оглавление (Мазмұны) батырмасын пайдаланып, «Жануарлар мен өсімдіктер» файлының мазмұнын автоматты түрде құрастыр (2-сурет, 128-бет).
Қалай ойлаймыз. Бір файлға бес бөлікті (басты бет және төрт мақала) жинап, әрқайсысын өз бетіне орналастыру, тақырыптарды стильдермен белгілеу және автоматты мазмұн кірістіру керек.
Шешуі.
Күтілетін нәтиже (оқулықтағы суреттегідей): Мазмұны — Қызыл кітап … 1, Ақбөкен … 2, Арқар … 3, Қызғалдақ … 4, Түпті жуа … 5.
Жауабы: бес беті және автоматты мазмұны бар «Жануарлар мен өсімдіктер» бір файлы. (Компьютерде тексеріледі.)
Жадынама
- Алдымен тақырыптар мен мәтін, содан кейін сілтемелер мен мазмұн.
- Жоба файлдарын бір бумада сақта.
- Басқа біреудің материалдарын адал пайдалан.