Реферат жазудың мақсаты қандай?

Тақырыпты әртүрлі дереккөздер бойынша зерттеп, жоспар бойынша қысқаша баяндау.

Жоспар не үшін керек?

Жұмыс құрылымды болуы үшін: кіріспе, негізгі бөлім, қорытынды, әдебиеттер тізімі.

Басқа біреудің материалдарын пайдаланғанда нені көрсету керек?

Авторларды және дереккөздерді.

4.6. Реферат

Q: Жаттығу № 5

таңдалған тақырып бойынша рәсімделген реферат. (Өз бетінше орындалады.)

Информатика, 6 сынып. Оқулық: Қадырқұлов Р. А., Нұрмұханбетова Г. К. (Алматыкітап баспасы, 2023). 4 бөлім: Мәтіндік құжатпен жұмыс істеу. 123–126-беттер.

Нені үйренесің

Реферат дегеннің не екенін және одан не пайда екенін түсіндіруді.
Реферат құрылымын білуді: кіріспе, негізгі бөлім, қорытынды, пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
Рефератты талаптарға сай рәсімдеуді: пішім, қаріп, шет, интервал.
Дәйексөздер мен әдебиеттер тізімін дұрыс жазуды.
Рефератты қорғауға дайындалуды.

Ой қозғау

Сабақта қандай тақырыптар бойынша реферат жазасың? Мысалы, тарихтан, биологиядан, әдебиеттен, информатикадан. Өз мысалдарыңды жаз.
Реферат жазу құрылымын білесің бе? Кіріспе, негізгі бөлім, қорытынды, әдебиеттер тізімі (қазір талдаймыз).
Реферат жазу ережелерін сақтайсың ба? Адал жауап тек өзіңе керек. Сабақтан кейін жақсырақ сақтауға тырысасың.
Рефератты сәтті қорғау үшін қандай ережелерді басшылыққа аласың? Тақырыбыңды жақсы білу, анық әрі сенімді сөйлеу, сұрақтарға жауап беру. Бұл туралы сабақтың соңында.

Тақырыпты талдаймыз

Реферат деген не

Қазіргі таңда адам өзін қоршаған әлем жайлы көптеген деректер жинап, компьютерде сақтап, цифрландырды. Компьютердің көмегімен деректер тез іздеп табуға ыңғайлы етіліп жүйеленді. Оқушыға компьютер мәтіндік файлдар, рефераттар мен жобалар жасауға көмектеседі.

📌 Реферат (лат. «referat» — «баяндасын», «refero» — «баяндаймын») — кітап мазмұны, ғылыми жұмыс және зерттеу нәтижелері туралы көпшілік алдында қысқаша баяндау, хабарлау. Сонымен қатар реферат белгілі бір тақырыпта әдеби және басқа да материалдарды шолу негізінде жасалатын қысқаша баяндама.

Реферат белгілі бір тақырыпта жазылады. Оның нақты құрылымы болады, әдебиеттер тізімі мен басқа да дереккөздерге шолу жасалып, сілтемелер келтіріледі.

Жұмыс кезеңдері

Рефераттың құрамы

Рефератты қалай рәсімдейміз (оқулық бойынша)

Бұл — оқулықтағы ережелер. Мұғалімің өзінің талабын қоюы мүмкін, сондықтан мектеп талаптарымен салыстыр.

Қағаз: А4 пішімді ақ парақ.
Мәтін: Microsoft Word мәтіндік редакторында өлшемі 14-ке тең Times New Roman қарпімен, 1,0 интервал арқылы, қара түспен теріледі. Мәтін жолдары көлденеңінен реттеледі.
Беттегі ақ шеттер (жиектер): сол шет — 2,5 см, оң шет — 1,5 см; жоғарғы және төменгі шеттер — 1,5 см-ге тең.

Дәйексөздер мен әдебиеттер тізімі

Дәйексөздерде автордың ойы бұрмаланбауы керек. Жекелеген сөздер қалдырылып, қысқартылатын болса, орнына көп нүкте қойылады. Дәйексөздер тырнақшаға алынып жазылады.
Егер бір автордың немесе бірнеше автордың жұмыстарына сілтеме жасалса, жақшаның ішінде нөмірлері үтір арқылы көрсетіледі: … сияқты авторлар [14, 17, 19] «…», — деп есептейді.
Қорытынды бөлімнің тақырыбы абзацтан бас әріппен жазылады. Қорытынды бөлімнің көлемі 1–2 беттен аспауы тиіс.

Оқулықта әдебиеттер тізімін жазу үлгісі берілген: ресми-құжаттық басылымдар, кітаптар, мақалалар, энциклопедиялар мен сөздіктер бөлек көрсетілген. Әр дереккөзде автор, атауы, басылған жері мен жылы, беттері болады. Дереккөздерді нөмірле.

Әдебиеттер тізімі келесі критерийлер бойынша рәсімделеді: алфавиттік тәртіп бойынша; тақырыптық-хронологиялық; деректемелердің түрі бойынша. Мысалы, дереккөздерді төмендегі ретпен орналастыруға болады: ҚР заңдары → тақырып бойынша нормативтік құжаттар → статистикалық деректер (ресми жинақтар, хабарламалар, шолулар) → оқулықтар, оқу құралдары, монографиялар → мерзімдік басылым материалдары (газет-журналдардың мақалалары) → электрондық ресурстар (интернет-сайттардың, компакт-дискілердің материалдары) және т.б.

📕 Оқулықтағы 1-кестенің (124-бет) тақырыбы «Рефератпен жұмыс істеудің 4 негізгі кезеңі» деп жазылған, бірақ кестеде 7 жол бар (ал 4.7 сабағындағы дәл сондай кестеде тақырып дұрыс: «7 негізгі кезеңі»). Дұрысы — 7 негізгі кезең.

💡 Әдебиеттер тізімін Word-та автоматты түрде жинауға болады («Нұсқама және сілтемелер» сабағы, 4.1), ал рефераттың мазмұнын «Ссылки → Оглавление» арқылы жасайсың (4.5 сабағы). Гиперсілтемелер сайт-дереккөздерге сілтеме жасауға көмектеседі (4.2–4.3 сабағы).

⚠️ Жиі кететін қате. Желіден дайын рефератты көшіріп алып, өз атыңмен қол қою. Бұл — плагиат (4.4 сабағы). Идеяларды ал, өз сөзіңмен өңде және дереккөздерді көрсет.

Рефератты қалай қорғаймыз

Рефератты қорғауға қатысты кеңестер: рефераттың тақырыбымен таныстыр; тақырыпты таңдау себептерін түсіндір; мақсат пен міндеттеріңді айқындап көрсет; пайдаланған құралдарыңды атап шық; тақырып бойынша қысқаша шолу жаса; рефератты дайындауда үйренген жаңа білім мен дағдыңды жайлы әңгімеле; рефераттың қорытындысымен таныстыр; тыңдаушылардың пікірі мен бағасын тыңдап, қабылдай біл.

Қорғау кезінде ескер: рефератты «автордың пікірі бойынша», «ғалымдардың зерттеуі бойынша», «менің пікірімше», «біздің пікірімізше» сияқты сөз тіркестерін қолдана отырып түсіндір. Қорғауда шеберлігіңді көрсет: көпшілік ортада пікірталас жүргізе біл; өз пікіріңді сауатты қорғауға машықтан; көпшілікпен ортақ бір пікірге, ымыраға келуге тырыс; қойылған сұрақтарға анық әрі нақты жауап беруді үйрен.

Рефератты қорғаған кезде көпшілік алдында өзіңді дұрыс ұстай біл: сөйлеу мәнеріңді дұрыс қалыптастыр, шешендік қабілетіңді шыңда, тосын сұрақтарға ойланып жауап беруді үйрен.

📌 Жақсы қорғау — көпшілік алдында сөйлей білу, өз пікіріңді қорғау, сұрақтарға анық әрі нақты жауап беру және именбеу.

👨‍👩‍👧 Ата-анаға. Қорғар алдында баласынан рефератты 3–5 минутта өзіңізге айтып беруін сұраңыз. Екі-үш сұрақ қойыңыз. Осылайша ол «ширығусыз» жауап беруге жаттығады.

Өзіңді тексер

Реферат жазудың мақсаты қандай? Тақырыпты әртүрлі дереккөздер бойынша зерттеп, жоспар бойынша қысқаша баяндау.
Жоспар не үшін керек? Жұмыс құрылымды болуы үшін: кіріспе, негізгі бөлім, қорытынды, әдебиеттер тізімі.
Басқа біреудің материалдарын пайдаланғанда нені көрсету керек? Авторларды және дереккөздерді.

Жаттығуларды шығарамыз

№ 1

(Ойлануға берілген сұрақтар, № 1, 126-бет.) Рефератты не үшін жазады?

Қалай ойлаймыз. Мұғалім неге жай жауап беруді емес, нақты рефератты сұрайды?

Шешуі. Реферат ақпарат іздеуге, бастысын таңдауға, жинақтауға, жұмысты ережеге сай рәсімдеуге және баяндамамен сөйлеуге үйретеді.

Жауабы: тақырыпты бірнеше дереккөз бойынша зерттеп, ақпаратты жинақтау және оны баяндама түрінде ұсынуды үйрену.

№ 2

(Ойлануға берілген сұрақтар, № 2.) Жобалау мен рефераттың қандай айырмашылығы бар?

Қалай ойлаймыз. Әр жұмыста не істейсің: біреудікін қайталап айтасың ба, әлде өзіңдікін жасайсың ба?

Шешуі. Реферат — тақырып бойынша бұрыннан бар кітаптар мен материалдарға шолу. Жобада жаңа нәрсе жасалады: зерттеу, модель, электрондық кітап, сайт. Реферат — белгілі нәрсе туралы әңгіме, жоба — өз нәтижең.

Жауабы: реферат — басқа дереккөздерге шолу, жоба — өз өнімін немесе зерттеуін жасау.

№ 3

(Ойлануға берілген сұрақтар, № 3.) Реферат тақырыбымен оның алдындағы тақырыптардың өзара қандай байланысы бар?

Қалай ойлаймыз. Алдыңғы үш сабақты еске түсір: нұсқамалар мен сілтемелер, гиперсілтемелер, мазмұн.

Шешуі.

Сілтемелер мен нұсқамалар (сноска) ақпарат қайдан алынғанын көрсетеді және әдебиеттер тізімін рәсімдеуге көмектеседі.
Гиперсілтемелер сайтқа сілтеме жасауға немесе керекті жерге тез өтуге мүмкіндік береді.
Мазмұн оқырманға керекті бөлікті тез табуға көмектеседі.

Жауабы: сілтемелер дереккөздерді көрсетеді, гиперсілтемелер жылдам өтуге мүмкіндік береді, мазмұн бағдарлауға көмектеседі, үшеуі де рефератты сауатты әрі ыңғайлы етеді.

№ 4

(Ойлануға берілген сұрақтар, № 4.) Жазған рефератыңның сәтті шығуы неге байланысты?

Қалай ойлаймыз. Жақсы жұмыс үшін ең маңыздысы не?

Жауап үлгісі. Сәттілік қызықты тақырып таңдауға, жақсы жоспарға, сенімді дереккөздерге, дұрыс рәсімдеуге және жұмыс туралы айта білуге байланысты. Адалдық та маңызды: дереккөздерді көрсету және біреудікін көшірмеу.

Жауабы: тақырыпқа, жоспарға, дереккөздерге, рәсімдеуге, адалдыққа және қорғауға дайындыққа байланысты. (Дәлелді пікір.)

№ 5

(Тапсырма, 126-бет.) Төменде берілген тақырыптар бойынша реферат жұмысын дайында. Рефераттың тақырыптары мен зерттеу бағыттары: «Гиперсілтемелердің маңызы» (электрондық оқулықтарды жасауда гиперсілтемелерді қолдану); «Python программалау тілі» (Python-ның басқа тілдерден ерекшеліктері, тілдің танымалдылығының арту себептері); «3D графика» (3D графиканың даму бағыттары); «Операциялық жүйелер» (операциялық жүйелердің түрлері, әлемдегі ең көп тараған Windows операциялық жүйесі жайлы).

Қалай ойлаймыз. Саған ең қызықты тақырыпты таңда да, кезеңдерден ретімен өт.