Алғы сөз

Қазақстан тарихы, 7 сынып. Оқулық: Омарбеков Т. және т.б. (Мектеп, 2025). I бөлім: Қазақ-жоңғар соғыстары. 3–4-беттер.

Нені үйренесің

• Оқулық қарастыратын кезеңді атауды: XVIII–XIX ғасырлар және XX ғасырдың басы.
• Курстың алты бөлімін атап, оларды ретімен табуды.
• Авторлар қойған басты мәселелерді түсінуді: соғыстар, қосылу, тәуелсіздік үшін күрес, мәдениет.
• Оқулықтың белгілерімен жұмыс істеуді: «Еске түсір!», «Ойлан!», «Анықта!», «Білгенің абзал!».

Ой қозғау

• «XVIII ғасыр» дегеніміз не? 1701 жылдан 1800 жылға дейінгі кезең. Демек, бұл ғасырдағы оқиғалар шамамен 225–325 жыл бұрын болған.
• «XIX ғасыр» дегеніміз не? 1801 жылдан 1900 жылға дейінгі кезең.
• Хан кім? Қазақтардың жоғарғы билеушісі. Оған сұлтандар, билер мен батырлар көмектескен.

Тақырыпты талдаймыз

Бұл оқулық не туралы

Авторлар оқулықта қазақ мемлекеттілігі тарихының ауыр кезеңі баяндалғанын айтады. Бұл — жоңғар шапқыншылығына қарсы қиян-кескі соғыстар, сосын патшалы Ресейдің отарлау саясаты жылдары.

Ел отаршыл империяға қалай және неліктен тәуелді болғанын білесің. Сондай-ақ қазақ халқы өз тәуелсіздігі үшін ғасырлар бойы өзін аямай қалай күрескенін, бұл туралы халық қандай аңыздар шығарғанын білесің.

💡 Бұл жай ғана даталар тізімі емес. Мұндағы тарих — таңдау туралы: келіссөз жүргізу, соғысу немесе көшу керек пе, және әр шешімнің бағасы қандай.

Курстың басты тақырыптары

Авторлар назар аударуға тұрарлық бірнеше желіні бөліп көрсетеді:

• қазақ жерлерінің Ресей империясының құрамына қалай енгені;
• қазақтардың патшалықтың отарлау саясатына қарсы күресі қалай өрістегені;
• хандық билік қалай жойылғаны;
• халықтың ағартушылығы мен рухани мәдениеті қалай дамығаны.

Сонымен қатар авторлар тарихты оқу Отанды сүюге және өзіңді жақсырақ түсінуге көмектесетінін еске салады.

Курстың алты бөлімі

🌟 Бірінші бөлім әлі күнге дейін әндерде айтылатын, жер-су атауларында мен батырларға қойылған ескерткіштерде еске алынатын оқиғалардан басталады.

Параграфты қалай оқу керек

Әр параграфта «Бұл сабақта», «Тірек сөздер» блоктары және мәтіннен кейін «Білімдеріңді шыңдаңдар» деген тақырыппен сұрақтар берілген. Мәтін барысында «Еске түсір!», «Ойлан!», «Анықта!», «Білгенің абзал!» деген белгілі сұрақтар кездеседі. Оларды өткізіп алма: сондай сұрақтарда өз бетіңше ойлануды үйренесің. Оқулықтағы тапсырмалар білімге деген құштарлығыңды арттыра түседі деп авторлар сенеді.

👨‍👩‍👧 Ата-анаға. Баладан әр аптаның соңында бір оқиға мен бір батыр туралы әңгімелеп беруін сұраңыз. Тарихта жаттанды даталардан гөрі байланыстырылған әңгіме маңыздырақ.

⚠️ Жиі кездесетін қате. Ғасыр мен жылдарды шатастыру: XVIII ғасыр — 1701–1800 жылдар, ал 1700–1799 емес. XIX ғасырға да осы ереже қатысты.

Өзіңді тексер

• Оқулықта қандай кезең оқытылады? XVIII–XIX ғасырлар және XX ғасырдың басы.
• Ресей империясы туралы не білесің? Қазақ жерлерінің оның құрамына қалай енгенін және қазақтардың патшалықтың отарлау саясатына қарсы қалай күрескенін.
• Авторлар тағы қандай тақырыптарды бөліп көрсетеді? Хандық биліктің жойылуын, халықтың ағартушылығы мен рухани мәдениетінің дамуын.

Жадынама

• Кезең: XVIII ғасыр – XX ғасырдың басы.
• Бөлімдер: I жоңғарларға қарсы соғыстар; II XVIII ғасырдағы хандық; III XVIII ғасыр мәдениеті; IV отарлау және күрес; V империя құрамында; VI XIX ғасыр – XX ғасыр басындағы мәдениет.
• Терминдер: жоңғар шапқыншылығы, отарлау саясаты, хандық билік, ағартушылық.