2.4. Растрлық суреттерді өңдеу. Практикалық жұмыс

Информатика, 5 сынып. Оқулық: Қадырқұлов Р. А., Нұрмұханбетова Г. К. (Алматыкітап баспасы, 2023). 2 бөлім: Компьютерлік графика. 44–46-беттер.

Нені үйренесің

• Paint.NET-те ерекшелеу және құйып бояу арқылы фигуралар салуды.
• Гаусс бұлыңғырлығы (Гауссово размытие) эффектісін қолданып, оның радиусын баптауды.
• Қарапайым фотодан «ескі» фото жасауды.
• Фотосуреттің бір бөлігін қиып алып, оған эффектілер қолдануды.

Ой қозғау

• Paint.NET құралдарының арасында ең жиі қолданылатыны қайсысы және неге? Мысалы, Кисть (Қылқалам): онымен сурет салады, түзетеді, бояйды — барлық жұмысқа дерлік керек. Немесе Выбор прямоугольной области (Төртбұрышты аймақты таңдау): ерекшелемей, суретті көшіруге де, қиюға да болмайды.
• Графикалық редактормен жұмыс істеудің өзіңе қызықты қандай тұстарын атай аласың? Мысалы, көркемдік эффектілер: қарапайым фото бір секундта «майлы бояумен салынған картинаға» айналады.
• Суретті «бұлдырату» дегеніміз не? Оны жұмсақ, анық жиектерсіз ету, терезенің буланған әйнегінен қарағандай.

Тақырыпты талдаймыз

Ерекшелеу арқылы сурет салу

Бүгін қолымызбен жұмыс істейміз. Оқулық фигураларды тек фигура-құралдармен ғана емес, ерекшелеумен де салуды ұсынады. Төртбұрышты немесе сопақшаны ерекшелеп аласың да, оны түспен бояйсың. Бояу ерекшеленген аймақтың шетінен шықпайды, фигура тегіс болады.

📌 Ерекшеленген аймақ трафарет сияқты жұмыс істейді: бояу тек ішіне түседі.

Көпіршіктің құпиясы — Гаусс бұлыңғырлығы

Эффекты → Размытие → Гауссово размытие (Әсерлер → Бұлыңғыр → Гаусс бұлыңғырлығы) эффектісі көрші пикселдердің түстерін араластырады. Радиус үлкен болған сайын бояулар соғұрлым күштірек «жайылады». Шеңбердің ішіндегі жарқын жолақтар жұмсақ түс құбылыстарына біріктіріледі — көпіршік осылай шығады (3-сурет → 4-сурет).

💡 Радиус — түстердің «айналасындағы неше пиксельге дейін» араласатынын көрсетеді. Радиус 100 өте кең араластырады, радиус 50 — екі есе жұмсақтау.

Түсінгеніңді тексер

Өзіңді тексер

• Paint.NET-те тегіс дөңгелекті қалай саласың? «Овал» (Сопақша) құралымен сал немесе «Сопақша аймақты таңдау» құралымен аймақты ерекшелеп, оны бояу керек.
• Гаусс бұлыңғырлығы не істейді? Көрші пикселдердің түстерін біртіндеп араластырып, өткір жиектерді жояды.
• Бір көпіршіктен көп көпіршікті қалай жасауға болады? Оны көшіріп, бірнеше рет қойып, өлшемін өзгерту керек.

Жаттығуларды шығарамыз

№ 1

(оқулықта нөмірсіз тапсырма: «Практикада қолдану», алгоритм «Сабын көпіршігін модельдеу») Paint.NET-те алгоритм бойынша сабын көпіршігін сал, содан кейін көпіршіктер тобын.

Қалай ойлаймыз. Көпіршік — түсті құбылыстары мен ақ жылтырлары бар шеңбер. Құбылыстар түсті жолақтарды бұлдырату арқылы шығады.

⚠️ Жиі кететін қате. Бұлдыртар алдында ерекшелеуді алып тастасаң, бүкіл сурет бұлдырап, көгілдір фон да «жайылып» кетеді. Ерекшелеу дөңгелекте қалуы керек.

Не шығуы керек. Көгілдір фон және жұмсақ түс құбылыстары мен ашық жылтырлары бар, жартылай мөлдір көрінетін шарлар, 8-суреттегідей.

Жауабы: әр түрлі өлшемді сабын көпіршіктері тобы бар сурет.

№ 2

(оқулықта нөмірсіз тапсырма: «Тапсырма», кіріспе сұрақ) 1, 2-тапсырмалардағы өзгерістерді алу үшін қандай түзетулер мен әсерлер қолданылған? Анықта.

Қалай ойлаймыз. «Дейін» және «кейін» суреттерді салыстыр. 10-суретте түстер қоңырқай болды, ескі фотодағыдай. 12-суретте түс жоғалып, ақ фонда қою анық сызықтар қалды.

Шешуі.

• 9-сурет → 10-сурет: түстер қоңыр реңдермен алмастырылған. Бұл — Коррекция → Сепия командасы; қосымша жарықтылықты немесе контрастты азайтуға болады.
• 11-сурет → 12-сурет: түс жоғалып, ғимараттардың контурлары қою сызықтарға айналған. Эффекты → Художественные → Набросок тушью командасына ұқсайды.

Жауабы: Алматы үшін — «Сепия» түзетуі (қоңыр түс), «Бәйтерек» үшін — «Набросок тушью» сияқты көркемдік эффект.

№ 3

(«Тапсырма», оқулықтағы 1-тапсырма) Алматының заманауи фотосуретін ескі фотосуретке айналдыру үшін түзету жұмысын орында (9, 10-суреттер).

Қалай ойлаймыз. Ескі фотолар түрлі-түсті емес, қоңырқай, түстері өңі қашқан болған.

Қалай істейміз.

1. Алматының фотосын тауып, ашып ал: «Файл» → «Открыть».
2. «Коррекция» → «Сепия» орында — фото қоңырқай болады.
3. «Ескірек» көрінгісі келсе, контрастты азайт: «Коррекция» → «Яркость и контрастность».
4. Қаласаң, ескі лентаның дәнектілігі сияқты жеңіл шу қос («Эффекты» → «Шум»).
5. Жаңа атпен сақта: «Файл» → «Сохранить как…».

Не шығуы керек. Қаланың сол көрінісі, бірақ қоңыр реңдермен, ескі ашық хат сияқты.

Жауабы: сепия реңіндегі Алматы фотосы.

№ 4

(«Тапсырма», оқулықтағы 2-тапсырма) Астана қаласының фотосуретінен «Бәйтерек» монументінің суретін (11-сурет) қиып алып, әсер беру арқылы 12-суреттегі көріністі жаса.

Қалай ойлаймыз. Алдымен қажетті бөлігін ерекшеле, содан кейін оны жаңа кенепке көшір, содан кейін эффект қолдан.

Қалай істейміз.

1. Астана фотосын аш: «Файл» → «Открыть».
2. «Бәйтеректі» Выбор прямоугольной области құралымен ерекшеле (немесе Лассо құралымен ұқыпты айналдыр).
3. Көшір (Ctrl+C), жаңа файл құр да, қой (Ctrl+V).
4. «Эффекты» → «Художественные» → «Набросок тушью» қолдан; сызықтар анық болуы үшін баптауларды таңда.
5. Жұмысты сақта.

Не шығуы керек. Қара-ақ «графика»: монумент пен көрші ғимараттар ашық фонда қою сызықтармен салынған.

Жауабы: көркемдік эффект қолданылған «Бәйтерегі» бар фрагмент.

👨‍👩‍👧 Ата-анаға. Баламен бірге ауладағы таныс жерді телефонмен суретке түсіріп, суретті компьютерге көшіріңіздер. Өз фотоңды өңдеу бөтеннің фотосын өңдегеннен қызығырақ, әрі авторлық құқық туралы ойлаудың да қажеті жоқ.

Жадынама

• Көпіршік = дөңгелек + түсті жолақтар + бұлыңғырлау + жылтырлар.
• Ерекшелеу орнында тұрғанда, эффект тек оның ішінде әрекет етеді.
• Түс — «Коррекцияда», көркемдік және бұлыңғырлау — «Эффектілерде».

Терминдер: ерекшелеу, құйып бояу (заливка, bucket fill), бұлыңғыр (размытие, blur), радиус, сепия, эффект.

Шағын тест