5.6–5.7. Шағын жобаларды орындау

Информатика, 5 сынып. Оқулық: Қадырқұлов Р. А., Нұрмұханбетова Г. К. (Алматыкітап баспасы, 2023). 5 бөлім: Компьютер және қауіпсіздік. 120–124-беттер.

Нені үйренесің

• Жоба деген не екенін түсіндіруді және жобаның төрт түрін ажыратуды.
• Жобаны жоспарлау парағы бойынша жоспарлауды: «Білгім келеді…» сұрағынан қорытындыға дейін.
• Жобаны рәсімдеуді және қажетті параметрлермен принтерде басып шығаруды.
• Жобаны сынып алдында қорғауды және жұмысың туралы есеп жазуды.

Ой қозғау

• Жоба жұмысын орындаудың қандай түрлерін білесің? Баяндама, презентация, қабырға газеті, қолөнер бұйымы немесе модель, тәжірибесі бар зерттеу, суреттер көрмесі.
• Жоба жұмысын дайындау қандай қадамдардан тұрады? Тақырып таңдау → сұрақтар қою → ақпарат жинау → жұмысты орындау → нәтижені рәсімдеу → қорғау.
• Жобаны рәсімдеуге қандай талаптар қолданылады? Тақырыбы, кіріспесі, негізгі бөлімі және қорытындысы болады, дереккөздері көрсетіледі, бәрі ұқыпты әрі түсінікті болады.

Тақырыпты талдаймыз

Жоба деген не

📌 Жоба — белгілі бір тақырыпта зерттеу жүргізіліп, нақты бір практикалық нәтижемен аяқталатын іс-әрекет. Жобаның нәтижесі көпшілік алдында таныстырылып, қорғалады.

Басты сөз — «нәтиже». Құпиясөздер туралы жай оқып шығу — жоба емес. Ал әртүрлі құпиясөздерді салыстырып, жадынама жасап, оны сыныпқа көрсету — бұл жоба.

Жобаның төрт түрі

Жобаның жоспары: жоспарлау парағы

Жақсы жоба компьютерден емес, жоспардан басталады. Оқулықта сегіз ұяшықтан тұратын жоспарлау парағы бар:

Жоба неден тұрады

• Жоба тақырыбы — бір жолмен: нені зерттейміз.
• Кіріспе → Негізгі бөлім → Қорытынды — үш басты бөлім.
• Дереккөздер: оқулықтар мен кітаптар; интернет пен компьютер; ғылыми тәжірибе; мамандардың пікірі.
• Нәтижені қалай көрсетуге болады: көрме, жинақ кітапша, электрондық көрме (мысалы, презентация), модельдер.

⚠️ Жиі кететін қате. Интернеттен мәтінді түгел көшіріп алып, өзіңдікі деп көрсету. Бұл — плагиат, оны тіпті жоба тақырыптарына да енгізген. Өз сөзіңмен жаз және мәліметті қайдан алғаныңды көрсет.

Жобаны қағазға басып шығарамыз

Word 2010 мәтіндік редакторында басып шығару Файл → Печать (Файл → Басып шығару) командасымен ашылады (жылдам жолы — Ctrl + P). «Печать» терезесінде мыналарды істеуге болады:

1. Печать батырмасын басу;
2. принтерді таңдау;
3. барлық беттерін, тек ағымдағы бетін басып шығару немесе беттердің нөмірлерін көрсету;
4. парақтың тек бір жағына басып шығару;
5. көшірмелер санын өзгерту;
6. ориентацияны таңдау: кітаптық (парақ тік тұрады) немесе альбомдық (парақ жатады);
7. басқа параметрлерді өзгерту (қағаз өлшемі, жиектері);
8. бір параққа бірнеше бетті басып шығару.

💡 LibreOffice Writer мен Google Құжаттарында да басып шығару Ctrl + P тіркесімімен ашылады, ал параметрлері ұқсас: принтер, беттер, көшірмелер, ориентация.

Жобаны қорғау

Қорғау кезінде мыналарға назар аудар:

• таңдаған тақырыбыңмен таныстыр және оны не себепті таңдағаныңды түсіндір;
• мақсат пен міндеттеріңді айқындап бер;
• пайдаланған құралдарыңды ата;
• тақырып бойынша қысқаша шолу жаса (аннотация);
• жобаны орындау барысында пайда болған ойыңды ортаға сал;
• жобаны дайындау кезінде үйренген жаңа білім мен дағдыны жайлы әңгімеле;
• жобаның қорытындысымен таныстыр;
• тыңдаушылардың пікірі мен бағасын тыңдап, қабылдай біл.

Жобаң сәтті шығуы үшін оның қалай бағаланатынын біл: өзекті тақырып таңдадың ба, тақырыбыңды аша алдың ба, көкейтесті мәселені ұсындың ба, қорғау кезінде шешендік өнерді ұштап, көпшілік алдында өзіңді ұстай алдың ба, техникалық құралдар мен көрнекіліктерді қолдана алдың ба, қойылған сұрақтарға дұрыс әрі нақты жауап бердің бе.

👨‍👩‍👧 Ата-анаға. Баланыңыздан жобасын үйде «қорғауын» сұраңыз: 3–5 минут әңгіме және сіздерден бір-екі сұрақ. Мұндай жаттығу кез келген кеңестен гөрі толқуды тиімдірек басады.

🌟 Сабақтың терминдері: жалпы қолжетімділік — общий доступ — shared access; толық қолжетімділік — полный доступ — full access. Олар 6 және 7-жобаларда керек болады: онда команда ортақ бумада жұмыс істейді.

Түсінгеніңді тексер

Өзіңді тексер

• Жоба деген не? Белгілі бір тақырыпта жүргізілетін зерттеу, ол көпшілік алдында қорғалатын практикалық нәтижемен аяқталады.
• Жобаның төрт түрін ата. Практикалық, зерттеу, ақпараттық, шығармашылық.
• Жобаның қандай үш бөлімі бар? Кіріспе, негізгі бөлім, қорытынды.
• Word 2010-да құжатты қалай басып шығарады? Файл → Печать, принтерді, беттерді, көшірмелерді, ориентацияны таңдап, «Печать» батырмасын басады.
• Жобадан кейінгі есепте не жазады? Тақырыпты неге таңдағаныңды, нені үйренгеніңді, ақпаратты қалай іздегеніңді, не шыққанын және не шықпағанын, нені өзгертер едің.

Жаттығуларды шығарамыз

№ 1

(«Тапсырма») Жеке және бірлесіп орындауға арналған жоба тақырыптарының арасынан (2-кесте) біреуін таңдап, жобаны дайында да ұсын.

2-кестедегі тақырыптар:

Қалай ойлаймыз. Өзіңе шынымен қызық тақырыпты таңда. Жобаның түріне қара: зерттеу жобасында бірдеңені анықтап, салыстыру керек; практикалық жобада жұмыс істейтін нәрсе жасау керек; ақпараттық жобада ақпарат жинап, айтып беру керек; шығармашылық жобада шара ойлап тауып, өткізу керек.

Жауап үлгісі (2-тақырып, «Сенімді парольдерді құру жолдары» зерттеу жобасы):

• Кіріспе. Тақырып неге маңызды: әрқайсымыздың поштамызға, ойындарға, телефонға пароль қойылған, ал әлсіз парольді оңай болжап табады.
• Негізгі бөлім. Парольдің бес ережесі мен сенімділіктің үш деңгейі (5.4-сабақ). Сыныпта жасырын сауалнама: парольдерде неше таңба бар және қандай таңбалар қолданылған (парольдердің өзін сұрамаймыз!). Салыстыру: 4 санды PIN-кодтың (10 000) және 8 таңбалы парольдің қанша нұсқасы бар.
• Қорытынды. Қорытынды және «Бұзылмайтын парольді қалай ойлап табу керек» жадынамасы.
• Нәтиже. Презентация және сынып үшін басып шығарылған жадынама.

Жауабы: 2-кестеден таңдалған тақырып, рәсімделген жоба (кіріспе, негізгі бөлім, қорытынды, дереккөздер) және оны сыныпта қорғау.

№ 2

(нөмірсіз тапсырма: «Зерттеу элементтері бар жоба жұмысын жоспарлау парағының үлгісі») Өз жобаңа арналған жоспарлау парағын толтыр.

Қалай ойлаймыз. Ұяшықтарды ретімен жүріп өт. Қысқаша, 1–2 сөйлеммен жаз.

Жауап үлгісі (2-тақырып):

Жауабы: сегіз ұяшығы да толтырылған жоспарлау парағы.

№ 3

(нөмірсіз тапсырма: «Дайын болған жобаларды қағазға басып шығару») Word-тағы дайын жобаңды басып шығар.

Қалай ойлаймыз. Басып шығарар алдында оң жақтағы алдын ала қарауға назар аудар: мәтін жылжып кетпегенін, барлық сурет орнында екенін тексер. Қағазды осылай үнемдейсің.

Қалай істейміз. Виджеттегі қадамдарды орында. Принтер болмаса, PDF-файлға «басып шығаруға» болады: компьютерде бар болса, принтерлер тізімінен PDF-ке сақтау нұсқасын таңда.

Жауабы: күтілетін нәтиже — қажетті көшірме санымен және қажетті ориентациямен қағазға басылған жоба.

№ 4

(нөмірсіз тапсырма: «Жобаны қорғаған кезде мынаған назар аудар!») Қорғауға арналған сөзіңді дайында.

Қалай ойлаймыз. Оқулықтағы тізімнен өтіп, әр тармаққа 1–2 фраза дайында. Бүкіл сөйлеуге 3–5 минут жеткілікті.

Жауап үлгісі (сөз жоспары):

1. «Біздің тақырыбымыз — сенімді парольдерді құру жолдары».
2. «Оны таңдауымыздың себебі: барлығында пароль бар, ал көбі әлсіз».
3. «Мақсатымыз — қандай пароль сенімді екенін білу және сынып үшін жадынама жасау».
4. «Біз компьютерді, Word-ты және принтерді пайдаландық».
5. «Қысқаша шолу: біз ережелерді зерттеп, сыныпта сауалнама өткіздік».
6. «Жұмыс барысында мынадай ой пайда болды: көпшілік қысқа парольді қолданады» (сендерде өз ойларың болады).
7. «Біз сауалнама өткізуді, презентация жасауды және құжатты басып шығаруды үйрендік».
8. «Қорытынды: сұралғандардың жартысынан көбі қысқа парольді қолданады» (сендерде өз сандарың болады).
9. «Рахмет! Сұрақтарға жауап беруге дайынбыз». Сұрақтар мен ескертулерді сабырмен тыңдап, алғыс айтамыз.

Жауабы: сөз тармақтары бойынша: тақырып, таңдау себебі, мақсат пен міндеттер, құралдар, қысқаша шолу, жұмыс барысындағы ой, жаңа білім мен дағды, қорытынды, тыңдаушылардың пікірі.

№ 5

(нөмірсіз тапсырма: «Жоба соңында есебіңді жаз») Жоба туралы есеп жаз.

Қалай ойлаймыз. Оқулықтағы сұрақтарға шынайы жауап бер. Мұнда «дұрыс» жауап жоқ, басты нәрсе — өз жұмысыңды түсінгеніңді көрсету.

Жауап үлгісі.

• Неге бұл тақырыпты таңдадым? Менің және достарымның парольдері көп, олар сенімді ме, соны білгім келді.
• Жаңадан не білдім, не үйрендім? Сенімді парольдің бес ережесін және күрделіліктің үш деңгейін.
• Керекті ақпаратты қалай іздеп таптым? Оқулық, қауіпсіздік туралы сайттар, мұғалімнің кеңесі.
• Ақпараттарды қалай өндедім? Сауалнама жауаптарын санап, кесте жасадым.
• Теория мен практиканы қалай ұштастырдым? Ережелер бойынша парольдердің мысалдарын тексеріп, жадынама жасадым.
• Не ұтымды шықты? Нені орындай алмадым? Жарқын жадынама шықты. Сауалнамаға аз бала қатысты, оны орындай алмадым.
• Не оңай болды? Не қиын болды? Презентация оңай болды, сынып алдында сөйлеу қиын болды.
• Жобаны қайта орындасам, тағы да қалай толықтырар едім? Ертерек бастап, параллель сыныптан да сұрар едім.
• Жобаны орындаудан қандай әсер алдым? Қызықты болды, енді менде сенімді пароль бар.

Жауабы: оқулықтағы тізімнің барлық сұрағына жауабы бар есеп.

Жадынама

• Жоба = тақырып + зерттеу + практикалық нәтиже + қорғау.
• Жоспарлау парағынан баста.
• Бөлімдері: кіріспе, негізгі бөлім, қорытынды; дереккөздерді міндетті түрде көрсет.
• Басып шығарар алдында принтерді, беттерді, көшірмелерді және ориентацияны тексер.
• Қорғағаннан кейін есеп жаз: не шықты және нені өзгертер едің.
• Терминдер: жалпы қолжетімділік — общий доступ — shared access; толық қолжетімділік — полный доступ — full access.

Шағын тест