Жалпыға қолжетімді бума деген не?

Желінің басқа пайдаланушылары файлдарымен жұмыс істей алатын бума.

Қолжетімділікті ашу неден басталады?

Буманы тінтуірдің оң жақ батырмасымен шерту → Свойства → «Доступ» қойындысы.

Қандай үш құқық беруге болады?

Толық қолжетімділік, Өзгерту, Оқу.

Буманың желілік мекенжайын қайдан көруге болады?

«Свойства» терезесінде «Доступ» қойындысында.

5.5. Жалпыға қолжетімді бумалар мен файлдар жасау

Q: Жаттығу № 2

күтілетін нәтиже — ортақ бумада сенің файлың жатыр, ал жұмыс үстелінде оның сұраққа жауабы бар көшірмесі.

Информатика, 5 сынып. Оқулық: Қадырқұлов Р. А., Нұрмұханбетова Г. К. (Алматыкітап баспасы, 2023). 5 бөлім: Компьютер және қауіпсіздік. 116–119-беттер.

Нені үйренесің

Жалпыға қолжетімді бума деген не екенін және ол командаға не үшін керек екенін түсіндіруді.
Windows-та бума жасап, оған қолжетімділікті қадамдап ашуды.
Оқу, Өзгерту және Толық қолжетімділік құқықтарын ажыратуды.
Файлдарды ортақ бумаға салуды және одан өзіңе алуды.

Ой қозғау

«Файлдарды бірге пайдалану» дегенді қалай түсінесің? Бір файлды бірнеше адам ашып, қарап немесе өзгерте алады.
Файлдарды қай жерден және қалай жүктеуге болады? Флешкадан, интернеттен, поштадан немесе мессенджерден, бұлттан (Google Drive, OneDrive), желідегі ортақ бумадан.
Сыныптастарыңмен, достарыңмен бірге жасаған немесе компьютерде бірлесіп орындаған қандай жұмыстарыңнан мысал келтіре аласың? Мерекеге арналған қабырға газеті: біреу мәтін жазады, екіншісі сурет салады, үшіншісі фото іздейді. Немесе бәрі үй тапсырмасын салатын сыныптың ортақ чаты.

Тақырыпты талдаймыз

Ортақ бума — сыныптағы ортақ сөре сияқты

Сыныпта шкаф бар: онда әрқайсысы өз жұмысын қойып, басқалардың жұмысын қарауға ала алады. Жалпыға қолжетімді бума — компьютердегі дәл сондай «шкаф». Компьютерлер желімен жалғанған, сондықтан топтың барлық мүшелері бұл буманы өз орындарынан көреді.

Буманы кімге ашатыныңды өзің шешесің: желідегі барлығына ма, әлде тек өз тобыңа ма. Сондай-ақ олар не істей алатынын да шешесің: тек қарай ала ма, әлде өзгерте де ала ма.

📌 Жалпыға қолжетімді бума — бір компьютердегі бума, оның файлдарымен желінің басқа пайдаланушылары жұмыс істей алады.

Ортақ буманы қалай жасаймыз (Windows 7)

Оқулықта қадамдар Windows 7 үшін көрсетілген. Windows 10 және 11-де бума қасиеттеріндегі «Доступ» (қолжетімділік) қойындысы да бар, реті өте ұқсас.

💡 Ортақ буманың желілік мекенжайы екі кері қиғаш сызықтан және компьютер атынан басталады, мысалы \\USER-ПК\.... Желінің басқа компьютерлері буманы осы мекенжай бойынша табады.

Кімге не істеуге болады: құқықтың үш деңгейі

Расширенная настройка (Кеңейтілген баптау) батырмасы терезе ашады, онда Разрешения для общего ресурса (Жалпы ресурсқа қолжетімділікке рұқсат) арқылы құқықтар беруге болады. Дәл осы жерде буманы бір мезгілде қанша адам пайдалана алатынын да шектеуге болады.

құқық	не істеуге болады
Чтение (Оқу)	файлдарды ашып қарау, оларды өзіне көшіріп алу
Изменение (Өзгерту)	оқудағының бәрі + файлдарды өзгерту, қосу және өшіру
Полный доступ (Толық қолжетімділік)	өзгертудегінің бәрі + басқа адамдардың құқықтарын өзгерту

⚠️ Жиі кететін қате. «Қиналмау үшін» барлығына «Толық қолжетімділік» беру. Онда кез келген адам біреудің жұмысын байқаусызда өшіріп алуы мүмкін. Адамға шынымен қажетінше ғана құқық бер.

Барлық ортақ бумаларды қайдан көруге болады

Компьютердің ортақ бумаларының тізімін Сеть (Желі) батырмасымен аша аласың. Онда кәдімгі бумалармен қатар ортақ принтерлер де болады: демек, бір принтерде бірнеше компьютер бірден басып шығара алады.

🌟 Бүгінде мектеп желісіндегі бумадың орнына жиі бұлтты қолданады: Google Drive, OneDrive, Яндекс Диск. «Бөлісу» батырмасын басасың да, кім «қарай алатынын», кім «өңдей алатынын» таңдайсың — идея «Оқу» және «Өзгерту» құқықтарындағыдай.

👨‍👩‍👧 Ата-анаға. Бала топтық жобаны үйден жасаса, бұлттағы ортақ бума ең ыңғайлысы. Қолжетімділік «интернеттегі барлығына» емес, тек сыныптастарға шақыру сілтемесі арқылы ашылғанын бірге тексеріңіз.

Түсінгеніңді тексер

Өзіңді тексер

Жалпыға қолжетімді бума деген не? Желінің басқа пайдаланушылары файлдарымен жұмыс істей алатын бума.
Қолжетімділікті ашу неден басталады? Буманы тінтуірдің оң жақ батырмасымен шерту → Свойства → «Доступ» қойындысы.
Қандай үш құқық беруге болады? Толық қолжетімділік, Өзгерту, Оқу.
Буманың желілік мекенжайын қайдан көруге болады? «Свойства» терезесінде «Доступ» қойындысында.

Жаттығуларды шығарамыз

№ 1

(оқулықта нөмірсіз: «Ойлан» — компьютерде жалпыға қолжетімді буманы қалай жасауға болады?) Қадамдарын сипатта.

Қалай ойлаймыз. Алдымен бумасының өзі керек, содан кейін — оның қасиеттері және «Доступ» қойындысы.

Шешуі.

Жұмыс үстелін тінтуірдің оң жақ батырмасымен шерт → Создать → Папка, оны 5-сынып деп ата.
Оған файлдарды сал.
Буманы оң жақ батырмамен шерт → Свойства → Доступ қойындысы.
Общий доступ… → пайдаланушыны таңда → Общий доступ батырмасы → Готово.
Қажет болса: Расширенная настройка → Разрешения — Оқуды, Өзгертуді немесе Толық қолжетімділікті таңда.

Жауабы: бума жасау, оның Свойства терезесін ашу, «Доступ» қойындысында «Общий доступ…» басу, пайдаланушыларды таңдау және растау.

№ 2

(«Практикада қолдану»: «Желідегі жалпыға қолжетімді бумаларды пайдалану») Құжатқа «Информатика» пәнінен өзің түсінбей жүрген сұрағыңды жазып, өз атыңмен сақта, 5-сынып ортақ бумасына сал, жауабын күт және файлды өзіңе көшіріп ал.

Қалай ойлаймыз. Бұл желісі бар компьютер сыныбындағы практикалық жұмыс. Маңызды: басқалар жауабын жаза алуы үшін оларға файлдарды өзгерту құқығы қажет.

Қалай істейміз. Виджеттегі қадамдарды орында. Үйде дәл осыны бұлттағы ортақ бума арқылы жасауға болады.

Жауабы: күтілетін нәтиже — ортақ бумада сенің файлың жатыр, ал жұмыс үстелінде оның сұраққа жауабы бар көшірмесі.

№ 3

(«Талдау», топпен жұмыс) Теориялық материалды талдаңдар. Белгілі бір тақырып бойынша жоба жұмысын жоспарлаңдар. Таңдап алған жобаларыңды желіде бірлескен жұмыс арқылы ұйымдастырудың қадамдарын орындаңдар.

Қалай ойлаймыз. Оқулықтағы қадамдармен жүр: тақырып → қандай файлдар керек → ортақ бума → кім не істейді → бәрін бумаға жинау.

Жауап үлгісі (тақырып «Алматының көрікті жерлері»):

Жобаның тақырыбы: «Алматының көрікті жерлері».
Файлдар: презентация, сипаттамасы бар мәтіндік құжат, суреттер мен фотолар, қаласаңдар — қысқа бейне.
Ортақ бума: Проект_Алматы бумасын жасап, оған қатысушыларға қолжетімділік ашамыз.
Рөлдер: Айгерім мәтін жазады, Темір Медеу мен Көктөбенің фотосын іздейді, Аружан презентация жасайды, Даниял қателерді тексеріп, бәрін біріктіреді.
Қорытынды: әрқайсысы өз файлдарын ортақ бумаға салады, ал топ ортақ нәтижені көреді.

Жауабы: бес қадамнан тұратын жоспар: тақырып, файлдар тізімі, ортақ бума, рөлдерді бөлу, файлдарды бумаға жинау.

№ 4

(«Бағалау», жұппен жұмыс) Жалпыға қолжетімді бума мен файл жасаудың маңызын бағалаңдар. Артықшылығы мен кемшілігі жайлы пікір алмасыңдар.

Қалай ойлаймыз. Топта ортақ бумамен және онсыз жұмыс істеуді елестет.

Жауап үлгісі.

артықшылығы	кемшілігі
бәрі бір файлдармен жұмыс істейді, флешканы алып жүрудің қажеті жоқ	біреу басқаның файлын байқаусызда өшіріп алуы немесе бүлдіруі мүмкін
әртүрлі компьютерлерден бір мезгілде жұмыс істеуге болады	буманың компьютері өшірулі немесе ұйқы режимінде болса, бума қолжетімсіз
ортақ нәтижені жинау оңай	қолжетімділік ашық болса, файлдарды бөтен адам көруі мүмкін

Жауабы: жалпы қолжетімділік командамен жұмыс істеуге өте ыңғайлы, бірақ құқықтарды дұрыс беріп, файлдарды сақтау керек.

№ 5

(«Ойлануға берілген сұрақтар», 1) Бумалардың жалпыға қолжетімді болуы пайдаланушы үшін қаншалық маңызы бар?

Жауабы: барлық қатысушылар керекті файлдарды тез алады, оларды бірге қарап, өңдей алады, флешкаларды беріп немесе файлдарды бір-біріне жібермей.

№ 6

(«Ойлануға берілген сұрақтар», 2) Жалпыға қолжетімді бумалармен жұмыс істеудің қандай тиімді және тиімсіз жақтары бар?

Қалай ойлаймыз. № 4-тегі кестеге қара.

Жауабы: тиімді жағы — ыңғайлы, жылдам, бәрі бір нәтижені көреді; тиімсіз жағы — файлды байқаусызда өшіруі немесе өзгертуі мүмкін, компьютер өшірулі болса, бума қолжетімсіз, деректерді артық адам көруі мүмкін.

№ 7

(«Ойлануға берілген сұрақтар», 3) Жалпыға қолжетімді бумалар компьютерде қандай тапсырмаларды орындағанда қолайлы?

Жауабы: топтық жобалар мен баяндамалар үшін, ортақ қабырға газеті үшін, сыныптағы мерекенің фотоларын жинау үшін, мұғалімдермен тапсырма алмасу үшін, ортақ принтерде басып шығару үшін, бүкіл сыныпқа арналған кесте мен маңызды құжаттарды сақтау үшін.

№ 8

(«Үй тапсырмасы») Жұмыс үстелінде орналасқан «Жалпы суреттер» ортақ бумасынан «Менің суреттерім» бумасына сурет жүктеу алгоритмін орында. «Орындау керек командалардың тізімі» бағанын толтыр.

Қалай ойлаймыз. Алдымен буманы ашып, суреттерді белгілейміз. «Көшіру» оларды есте сақтайды, «Кірістіру» жаңа жерге қояды.