2.4. 3D редактордағы объектілердің модельдерін құру
Информатика, 6 сынып. Оқулық: Қадырқұлов Р. А., Нұрмұханбетова Г. К. (Алматыкітап баспасы, 2023). 2 бөлім: 3D баспа. 55–58-беттер.
Нені үйренесің
- Кірістірілген объектілердің не екенін және бағдарламада не үшін керек екенін түсіндіруді.
- «Окно» (Терезе) мәзірінен «Материалдар», «Компоненттер» және «Стильдер» диалогті терезелерін тауып, әрқайсысының не істейтінін түсінуді.
- Модельге «кірпіш», «черепица», «шөп» және «қоршау» кигізуді.
- Дайын компонентті (мысалы, автокөлікті) кірістіріп, қайта бояуды және бөлшектерге ажыратуды.
Ой қозғау
- Объектілердің 3D моделін қай сала мамандары көп қолданады? Сәулетшілер мен құрылысшылар, машина жасаушы конструкторлар, жиһаз бен интерьер дизайнерлері, кино мен ойындардағы суретшілер, дәрігерлер (мүшелердің модельдері) және басқа да көп мамандар.
- «Мәтін ішіндегі суреттер» туралы не білесің? Мәтіндік редакторда мәтіннің қасына сурет, диаграмма, фигура кірістіруге болады. Бұл өзің жасамайтын дайын «кірістірмелер».
Тақырыпты талдаймыз
Кірістірілген объектілер: бағдарламаның ішіндегі дайын «бөлшектер»
Бағдарламаларда өнімді көрнекі әрі тартымды ететін объектілер болады. Мәтіндік редакторда мәтіннің қасына дыбыс, анимация, сурет, диаграмма, автофигуралар қоюға болады. Осындай нәрселерді кірістіруге мүмкіндік беретін бағдарламаның ішкі стандартты модульдерін оқулықта кірістірілген объектілер деп атайды.
SketchUp-та да осындай модульдер бар. Модельді нағыз затқа ұқсату үшін кірістіруді, бояуды және шаблонды қолданады. Керекті диалогті терезелерді «Окно» (Терезе) мәзірінен табуға болады: «Материалдар», «Компоненттер», «Стильдер» (сол жерде «Данные модели», «Данные объекта», «Слои», «Структуризатор» және «Сцены» да тұр).
📌 Құралдар (Линия, Тяни/Толкай...) форма жасайды. Кірістірілген объектілер (материалдар, компоненттер, стильдер) дайынын қосады: түс пен текстураны, дайын салынған заттарды, суреттің жалпы көрінісін.
«Материалдар» терезесі: модельге не кигіземіз
Тізімнен санатты таңдап, құрылысты бояйсың. Үй кірпіштен болса, «Кирпич и облицовка» бөлімінен түс аласың. Үй ағаштан болса, «Древесина» бөлімінен аласың. Төбеге «Металлическая» немесе «Шифер» дұрыс келеді, олар «Кровля» бөлімінде. Санаттар тізімінде барлығы мыналар бар: Древесина, Жалюзи, Земной покров, Камень, Кирпич и облицовка, Ковры и ткани, Кровля, Маркеры, Металл, Ограждение, Плитка, Растительность, Светопроницаемое, Указанные цвета, Цвета, Эскизы.
«Компоненттер» терезесі: дайын заттар
«Компоненттер» терезесінің көмегімен бағдарламада дайын объектілерді қолдануға болады: машиналар, адамдар, ағаштар, жиһаз. Интернеттен 2D немесе 3D модельдердің дайын эскиздерін тауып, көшіріп алуға, өңдеуге және толықтырып қайта құрастыруға болады.
«Стильдер» терезесі: сурет қандай көрінеді
«Стильдер» терезесі құрылып жатқан объектінің бейнелену стилін және түсін өзгертеді: сызықтарды, фонды, аспанды. Оқулықтағы түстердің орнына басқа түстерді де өз қалауыңмен таңдауға болады.
💡 SketchUp-та басқа 3D бағдарламаларға қарағанда кірістірілген объектілер аз. Бірақ олармен де табиғи объектілер мен құрылыстардың шынайы модельдерін құрастыруға болады.
⚠️ Жиі кететін қате. «Материалдар» мен «Стильдерді» шатастырады. «Материалдар» объектіні (қабырғаны, төбені) бояйды. «Стильдер» бүкіл суреттің көрінісін өзгертеді (сызықтар қалай салынған, аспан қандай).
👨👩👧 Ата-анаға. Баланың компьютерінде SketchUp болмаса, Tinkercad-та дәл осы идеялар басқаша жұмыс істейді: түс пен материалды фигураның қасиеттер панелінде береді, ал дайын пішіндер жиыны оң жақта тұрады. Баладан «дайын бөлшек» нөлден сызғаннан немен ыңғайлы екенін өз сөзімен түсіндіруін сұраңыз.
Өзіңді тексер
- Кірістірілген объектілер дегеніміз не? Моделіне кірістіруге болатын бағдарламаның дайын ішкі модульдері (материалдар, компоненттер, стильдер).
- SketchUp-та оларды қайдан іздейміз? «Окно» мәзірінен.
- «Материалдар» «Стильдерден» немен ерекшеленеді? Материалдар объектіні бояйды, стильдер бүкіл суреттің көрінісін өзгертеді.
- «Материалдар» терезесін ашу үшін не істеу керек? Окно → Материалы командасын орындау керек.
Жаттығуларды шығарамыз
№ 1
(Практикада қолдану, 1-тапсырма) SketchUp құралдарын пайдаланып, параллелепипед құрастыр, оның қабырғаларын кірпішпен қаптап, төбесін «Кровля» бөліміндегі «Черепицамен» жап.
Қалай ойлаймыз. Алдымен форма (тікбұрыш және созу), содан кейін әр жаққа материалдар.
Қалай істейміз. Жоғарыдағы бес қадамды орында. Кірпішті бүйір жақтарға бір-бірден жағ, черепицаны жоғарғы жаққа жап.
Не шығуы керек: кірпіш қабырғалары және қою черепица «төбесі» бар көлемді қорап (4-сурет).
Жауабы: төбесі черепицамен жабылған кірпіш қорап.
№ 2
(Практикада қолдану, 2-тапсырма) Малға арналған «Жайылым» қоршауының моделін құрастыр.
Қалай ойлаймыз. Жайылым — қақпағы жоқ «қорап»: түбі шөппен жабылған, қабырғалары — қоршау.
Қалай істейміз.
- Бағдарламаны іске қос, «Простой шаблон — метры» таңда.
- Жұмыс алаңында координаталар басының қасында Тікбұрыш сыз.
- Тяни/Толкай: тікбұрышты созып, көлемді фигура ал. Оқулықта бұл — аласа «қорап» (5-сурет).
- «Материалдар» терезесінде «Растительность» (Өсімдіктер) (түбіне, көгалға) және «Ограждение» (Қоршау) (бүйір жақтарына) батырмаларын таңда.
- Нәтижені тексер: ішінде шөбі бар, тор қоршаумен қоршалған қора.
Не шығуы керек: жасыл шөбі бар және шеттерінде тор қоршауы бар төртбұрышты қора (6-сурет).
Жауабы: 6-суреттегідей шөбі мен қоршауы бар қора.
№ 3
(Талдау, нөмірсіз) Құралдар мен кірістірілген объектілердің ұқсастығы мен айырмашылығын атаңдар.
Қалай ойлаймыз. Құрал — бір нәрсе істейтін «қол». Кірістірілген объект — «дайын дайындама».
Жауап үлгісі.
| Ұқсастықтары | Айырмашылықтары |
|---|---|
| екеуі де модельдер құруға көмектеседі | құралдар форма жасайды, ал кірістірілген объектілер дайынын (түс, заттар, стиль) береді |
| екеуі де мәзірден немесе тақталардан іске қосылады | құралдарды қадам-қадаммен қолдану керек, ал объектіні бірден кірістіреді |
| нәтижені қолданғаннан кейін де өзгертуге болады | құралдармен қалағанды жасауға болады, ал кірістірілген объектілер жиыны шектеулі |
Жауабы: жоғарыдағы кестедегі үлгі.
№ 4
(Ойлануға берілген сұрақтар, № 1) «Кірістірілген объектілер» дегеніміз не? Оларды не үшін қолданады?
Шешуі. Бұл — жұмысқа дайын объектілерді енгізуге мүмкіндік беретін бағдарламаның ішкі стандартты модульдері. Олар өнімді тартымды әрі көрнекі етеді. Мәтіндік редакторда бұл — суреттер, диаграммалар, дыбыс, автофигуралар. SketchUp-та бұл — материалдар, компоненттер және стильдер.
Жауабы: кірістірілген объектілер — бағдарламаның дайын модульдері; жұмыс көрнекі әрі тартымды болуы және модель нақты затқа ұқсауы үшін керек.
№ 5
(Ойлануға берілген сұрақтар, № 2) SketchUp-та программаға объектілерді кірістіретін қандай модульдер бар?
Шешуі. «Окно» мәзіріндегі «Материалдар», «Компоненттер», «Стильдер» диалогті терезелері. Сол мәзірде басқа қойындылар да бар: «Данные модели», «Данные объекта», «Слои», «Структуризатор», «Сцены».
Жауабы: «Материалдар», «Компоненттер», «Стильдер».
№ 6
(Ойлануға берілген сұрақтар, № 3) «Материалдар», «Компоненттер» және «Стильдер» модулінің қызметін қысқаша қалай сипаттар едің?
Шешуі. «Материалдар» құрылған модельді бояп, оған табиғи көрініс береді. «Компоненттер» дайын объектілерді береді. «Стильдер» бейнелену стилін және түсін өзгертеді.
Жауабы: материалдар — бояу; компоненттер — дайын заттар; стильдер — суреттің сыртқы көрінісі.
№ 7
(Ойлануға берілген сұрақтар, № 4) Өзің жұмыс істейтін басқа да программалардағы кірістірілген объектілерге қандай мысалдар келтіре аласың?
Жауап үлгісі. Word немесе Google Құжаттарда: суреттер, фигуралар, диаграммалар, кестелер. Презентацияда: дыбыс, бейне, анимация. Paint-те: дайын фигуралар.
Жауабы: мысалы, мәтіндік редактордағы суреттер, диаграммалар мен автофигуралар, презентациядағы дыбыс пен анимация. Өз тәжірибеңнен мысал да келеді.
№ 8
(Ойлануға берілген сұрақтар, № 5) Программаға объектілерді кірістіру қандай артықшылықтар береді?
Жауап үлгісі. Уақытты үнемдейді (нөлден сызудың қажеті жоқ), жұмысты әдемі әрі көрнекі етеді, модельді нақты көрініске жақындатады, жаңадан бастаушыға пайдалануға оңай.
Жауабы: әдемі және шынайы жұмыстарды жылдамырақ, көрнекірек және оңайырақ жасауға болады.
№ 9
(Тапсырма, 1-тапсырма «Параллелепипед сызу») Параллелепипед құрастырып, «Стильдер» терезесінде стильді «Рассортированные» етіп өзгерт.
Қалай ойлаймыз. Алдымен форма, содан кейін бүкіл суреттің стилі.
Қалай істейміз.
- Бағдарламаны іске қос, «Простой шаблон — метры» шаблонын таңда.
- Координаталар басында («Сүйеніп тұрған адам») Тікбұрыш сыз және Тяни/Толкай: параллелепипед шығады (7-сурет).
- «Стильдер» диалогті терезесін ашып, «Рассортированные» стилін таңда.
Не шығуы керек: сол параллелепипед, бірақ сурет басқаша көрінеді, басқа сызықтармен және басқа фонда салынғандай (8-сурет).
Жауабы: «Рассортированные» стиліндегі параллелепипед.
№ 10
(Тапсырма, 2-тапсырма «Компоненттер» модулінің қызметін зерттеу) Сахнаға дайын автокөлікті кірістір, қайта бояп, бөлшектерге ажырат.
Қалай ойлаймыз. Компонент — «тұтас зат». Оның бөліктерімен жұмыс істеу үшін алдымен оны өңдеу немесе ажырату керек.
Қалай істейміз. Жоғарыдағы алты қадамды орында.
Не шығуы керек: жасыл (немесе басқа түсті) автокөлік; содан кейін кузовтың қасында бөлек тұрған есік пен дөңгелектер (10–11-суреттер).
Жауабы: автокөлік кірістірілді, қайта боялды және бөлшектерге ажыратылды.
Жадынама
- Құралдар форма құрады, кірістірілген объектілер дайынын қосады.
- Материалдар бояйды, Компоненттер дайын затты кірістіреді, Стильдер суреттің көрінісін өзгертеді.
- Диалогті терезелер «Окно» мәзірі арқылы ашылады.