2.5. Оқиғалардың үшөлшемді модельдері
Информатика, 6 сынып. Оқулық: Қадырқұлов Р. А., Нұрмұханбетова Г. К. (Алматыкітап баспасы, 2023). 2 бөлім: 3D баспа. 59–61-беттер.
Нені үйренесің
- Үшөлшемді объектінің қасиеттерін атауды: аты, көріну, түс.
- SketchUp-та модельді сақтауды және ол қандай кеңейтілімімен сақталатынын білуді.
- Модельді жасыруды және әртүрлі материалмен бояуды.
- Объектінің контекстік мәзірін ашып, оның командалары не істейтінін түсіндіруді.
Ой қозғау
- Өмірде «оқиға» дегеніміз не? Болып өткен бір нәрсе: концерт, футбол матчы, мектептегі жиын. Оқиғаның аты, уақыты, орны болады.
- Заттың, мысалы, сенің рюкзагыңның қандай «параметрлері» болуы мүмкін? Аты, түсі, өлшемі, материалы, шкафта тығулы немесе көрініп жатыр ма.
- 3D редактордағы «объект» дегенді қалай түсіндірер едің? Бұл — экрандағы кез келген фигура: куб, диван, бассейн. Онымен бір нәрсе істеуге болады: жылжыту, бояу, жасыру.
Тақырыпты талдаймыз
Әр модельдің «төлқұжаты» бар
3D редакторда бассейннің моделін жасадың делік. Бағдарлама оған бірден ат береді, ал сен оның түсін өзгертіп, оны жасырып және қайта көрсете аласың. Мұның бәрі — объектінің қасиеттері.
💡 Оқулықта бұл қасиеттер «оқиғалар» деп аталған. Біз «қасиеттер» деп айтамыз, ол түсінікті, ал оқиға (орысша — событие, ағылшынша — event) сөзін сабақтың термині ретінде есте сақтаймыз.
Оқулықта төрт қасиет тізілген:
- Аты. Жасалып жатқан үшөлшемді объектіге бағдарлама автоматты түрде ат береді.
- Көріну. Үшөлшемді объектінің құжатта көріну-көрінбеу жағдайларын басқаруға болады.
- Жағдай (тізімге қосу). Кез келген объектіні тізімге қосуға немесе тізімнен алып тастауға болады. Объектіні алып тастағанда, ол компьютерде көрінбейді.
- Түс. Үшөлшемді объектінің түсін көрсетеді.
📕 Оқулықта объектінің аты, көріну және түсі «оқиғалар» деп аталған. «Қасиеттер» деп айтқан дұрысырақ: оқиға — бір нәрсенің болуы (мысалы, тінтуірді шерту), ал аты мен түсі объектіде жай ғана бар.
Модельді сақтаймыз
SketchUp-та жұмысты сақтау үшін Файл → Сохранить как (Файл — Сақтау...) командасын орында. Ат бермесең, жоба «Без названия» атымен сақталады. Файл .skp кеңейтілімін алады.
⚠️ Жиі кететін қате. «Кейін» сақтаймын деп ұмытып кету. Файлға түсінікті атты бірден бер, мысалы,
divan_Arman, және әр маңызды қадамнан кейін сақтауды бас.
Модельді жасырамыз
Жұмыс алаңындағы модельді былай жасыруға болады:
💡 «Жасыру» мен «Жою» — әртүрлі командалар. Жасырылғанды қайтаруға болады, ал жойылғанды қайтадан құру керек немесе әрекетті болдырмау арқылы қайтару керек.
Бояймыз және материалдар «кигіземіз»
SketchUp-та модельге түс пен текстура беруге болады: су, ағаш, кірпіш, тас, металл, керамика текстуралары. Материалдар панелінде топтар тізілген ашылмалы тізім бар: су, ағаш, тас, кірпіш және қаптама, металл, плитка және басқалары. «Вода» (Су) таңдап, түбін боядың, сонда суы бар бассейн шығады. Қабырғаларын «Кирпич» (Кірпіш) түсімен бояуға болады.
Контекстік мәзір: оң жақ батырманың сиқыры
Объектіні тінтуірдің оң жақ батырмасымен шерт. Контекстік мәзір шығады, бұл — сол объектіге арналған командалар тізімі. Оқулықта сегізі талданған:
👨👩👧 Ата-анаға. Баладан контекстік мәзірдің экранда қайда жасырынатынын көрсетуін және екі-үш команданы өз сөзімен түсіндіруін сұраңыз. Үйде SketchUp болмаса, тегін балама келеді: SketchUp Free тікелей браузерде жұмыс істейді, ал Tinkercad бастау үшін қарапайымырақ. Ондағы мәзір тармақтарының атаулары сәл өзгеше болуы мүмкін.
Түсінгеніңді тексер
Өзіңді тексер
- Үшөлшемді объектінің қасиеттері қандай? Аты, көріну, түс (оқулықта тағы тізімге қосу «жағдайы»).
- SketchUp-та модельді қалай сақтаймыз? Файл → Сохранить как.
- Модельді қалай жасырамыз? Оны «Выбрать» құралымен таңдап, Правка → Скрыть орындаймыз.
- Тінтуірдің оң жақ батырмасымен не шығады? Объектіге арналған командалары бар контекстік мәзір.
Жаттығуларды шығарамыз
№ 1
(Практикада қолдану) SketchUp құралдарын пайдаланып, 4-суреттегі диванның моделін жаса. Ол үшін өткен тақырыптағы және осы тақырыпта қызметімен танысқан құралдарды қолдан. Диван моделін құруда навигациялық құралдардың қызметін тиімді қолдану қажет. Бұл құралдар диванның үш жағынан да толық құрастырып шығуға мүмкіндік береді.
Қалай ойлаймыз. Диван қарапайым бөліктерден тұрады: негіз, отыратын жер, арқалық, екі қолтіреу. Әр бөлік дерлік қорап.
Қалай істейміз. Үлкен формадан ұсақ бөлшектерге қарай жүр: алдымен негіз, содан кейін отыратын жер мен арқалық, одан кейін қолтіреулер мен жәшіктер. Сызу және созу құралдарын өткен сабақтардан білесің, ал қарау үшін навигацияны қолдан: көріністі бұр, жылжыт, модельді жақындат. Нәтижені компьютерсіз тексеруге болмайды, күтілетіні: суретке ұқсас көлемді диван.
Жауабы: .skp файлындағы диванның дайын моделі (практикалық жұмыс).
№ 2
(Талдау / Жинақтау, № 1, жұппен немесе топпен) Сыныптағы бір затты таңдап алып, оның қасиеттерін сипаттаңдар.
Қалай ойлаймыз. Заттың қасиеттері: атауы, түсі, өлшемі, материалы, пішіні.
Жауап үлгісі. Парта: пішіні тікбұрышты, түсі ашық қоңыр, материалы ағаш пен металл, өлшемдері шамамен 120 × 60 см, биіктігі шамамен 75 см. Осы қасиеттердің бәрі оның моделін құрғанда керек болады.
Жауабы: таңдалған заттың қасиеттерінің тізімі (атауы, пішіні, түсі, материалы, өлшемдері).
№ 3
(Талдау / Жинақтау, № 2) Заттың SketchUp программасындағы моделін құрастыруға дайындау үшін қағазға түсіріңдер.
Қалай ойлаймыз. Эскиз — жылдам сызба. Ол заттың қандай бөліктерден тұратынын алдын ала түсіну үшін керек.
Қалай істейміз. 2-тапсырмадағы затты қарындашпен сыз: жалпы көрінісін, содан кейін жеке алдынан және жанынан көрінісін. Өлшемдерін жаз. Әдемі салу міндетті емес, басты нәрсе — барлық бөліктері көрінуі.
Жауабы: өлшемдері жазылған заттың қағаздағы эскизі.
№ 4
(Талдау / Жинақтау, № 3) Зат моделінің қағазға жобаланған нұсқасын SketchUp программасындағы 3D моделін құрыңдар.
Қалай ойлаймыз. Эскиз — сенің сызбаң. Өлшемдерін салыстыра отырып, соның бойынша құрасың.
Қалай істейміз. SketchUp-ты аш, эскиз бойынша негізгі форманы құр, бөлшектерін қос, модельді боя және оны Файл → Сохранить как командасымен түсінікті атпен сақта. Күтілетін нәтиже: эскизге ұқсас модель.
Жауабы: .skp файлына сақталған SketchUp-тағы заттың моделі (практикалық жұмыс).
№ 5
(Ойлануға берілген сұрақтар, № 1) Үшөлшемді объектілерде қандай оқиғалар болады?
Қалай ойлаймыз. Сабақтағы тізімді еске түсір.
Шешуі. Аты, көріну, тізімге қосу (жағдай), түс.
Жауабы: аты, көріну, жағдай (тізімге қосу немесе тізімнен алып тастау), түс.
№ 6
(Ойлануға берілген сұрақтар, № 2) Программада жасалған модельді қандай атаумен сақтайсың?
Қалай ойлаймыз. Сақтау «Сохранить как» деп аталатын команданың көмегімен жасалады.
Шешуі. Файл → Сохранить как орында, терезеге атын жаз да сақта.
Жауабы: «Файл → Сохранить как» командасымен атын көрсетіп.
№ 7
(Ойлануға берілген сұрақтар, № 3) SketchUp программасында жасалған модельдер қандай типпен сақталады?
Қалай ойлаймыз. Сөз файл кеңейтілімі туралы.
Шешуі. SketchUp файлдарының кеңейтілімі — .skp.
Жауабы: *.skp
№ 8
(Ойлануға берілген сұрақтар, № 4) «Контекстік мәзір» терезесінде орналасқан қандай командалардың қызметін атай аласың?
Қалай ойлаймыз. Карточкаларды еске түсір: олар дәл сегіз.
Шешуі. Данные объекта, Удалить, Скрыть, Выбрать, Площадь, Ориентация грани, Выровнять оси, Размер окна.
Жауабы: сегіз команда: данные объекта, удалить, скрыть, выбрать, площадь, ориентация грани, выровнять оси, размер окна.
№ 9
(Үй тапсырмасы, шығармашылық тапсырма) SketchUp программасының құралдарын пайдаланып, үйдің моделін құрастыр. Үлгі ретінде үйдің моделі көрсетілген (5-сурет).
Қалай ойлаймыз. Суреттегі үй: сары қабырғалар, қызыл төбе (бір үлкен және кіреберіс үстінде кішкентай), мұржа, терезе, жонданың үстінде дөңгелек сағат, кішкентай бөліктің қабырғасы ашық, ішкі бұрышы көрінеді.
Қалай істейміз. Үлкеннен кішіге қарай жұмыс істе. Терезе мен сағатқа қарапайым фигуралар келеді. Күтілетін нәтиже: үлгіге ұқсас үйдің моделі.
Жауабы: .skp файлындағы үйдің моделі (практикалық жұмыс).
Жадынама
Терминдер: объект қасиеті, оқиға, көріну, текстура, контекстік мәзір, эскиз, .skp файл кеңейтілімі.