Құрметті 6-сынып оқушысы!
Жаратылыстану, 6 сынып. Оқулық: Қаратабанов Р.Ә. және т.б. (Алматыкітап баспасы, 2023). 4 тарау: Жанды және жансыз табиғаттағы үдерістер. 3–5-беттер.
Нені үйренесің
- Оқулықтың екінші бөлігінде сені қандай ғылымдар күтіп тұрғанын айтуды: биология, физика және экология.
- Екінші бөліктің төрт үлкен бөлімін атап, әрқайсысы не туралы екенін шамалап түсінуді.
- Адам мен табиғаттың неге өзара байланысты екенін және біреуінің өзгеруі екіншісін неге өзгертетінін түсіндіруді.
- Параграфтан ең бастысын тез табуды: қою қаріптен, ұсақ қаріптен және соңындағы сұрақтардан.
Ой қозғау
- Жаратылыстану нені зерттейді? Табиғатты: тірі (өсімдіктер, жануарлар, адам) және жансыз (су, ауа, тастар, Күн, жұлдыздар) табиғатты.
- Өзің көрген табиғат құбылыстарын ата. Мысалы: жаңбыр, қар, найзағай, кемпірқосақ, жел, өзендегі мұз жүру, жапырақ түсу.
- Тірі табиғат жансыз табиғаттан немен ерекшеленеді? Тірі организм тыныс алады, қоректенеді, өседі, көбейеді және өледі. Тас мұның ешқайсысын істемейді.
- Табиғат туралы қандай ғылымдарды білесің? Биология (тірі табиғат туралы), физика (қозғалыс, энергия, күштер туралы), химия (заттар туралы), география (Жер туралы), астрономия (ғарыш туралы).
Тақырыпты талдаймыз
Саяхат жалғасады
Оқулықтың бірінші бөлігін өткен кезде ғылыми әдістермен, Жер мен Ғаламмен және заттармен таныстың. Енді екінші бөлікте үш ғылым күтіп тұр: биология, физика және экология. Әңгіме күн сайын айналаңда болып жатқан нәрселер туралы болады: неге тыныс аласың, розеткаға энергия қайдан келеді, Жердегі кейбір жерлер неге басқаларынан таза.
💡 Екінші бөліктің басты ойы: адам мен табиғат ажырамас байланыста. Табиғаттың бір бөлігін өзгертсең, басқалары да міндетті түрде өзгереді. Орманды кесіп тастаса, аң-құс жоғалады, өзен тайызданады, шаң көтеріледі.
Бөлім алдындағы суреттерде не бар
Бірінші бөлімнің алдында үш дөңгелек сурет бар: бұтақтанған найзағай, атқылап жатқан жанартау және микроскоп астындағы мөлдір жасушалар. Бұл — меңзеу: найзағай мен жанартау — жансыз табиғат үдерістері, ал жасушалар — тірі табиғаттың негізі. Одан кейін бөлімнің мұқабасында тау көлінің жағасында тастың қасында тұрған суыр бар. Суыр — тірі, тас — жансыз, бірақ екеуі бірге — бір табиғат.
Екінші бөліктің төрт бөлімі
🌟 «Экология» сөзін 1866 жылы неміс ғалымы Эрнст Геккель ойлап тапты. Ол грек тіліндегі «ойкос» — «үй» және «логос» — «ілім» сөздерінен құралған. Яғни «үй туралы ғылым», ал ол үй — біздің бүкіл планетамыз.
Параграфты қалай оқу керек
- Қою қаріп — басты ұғымдар. Оларды есте сақтау керек: кейін сұрақтар солардан құралады.
- Ұсақ қаріп — қосымша мәлімет. Қызықты, бірақ жаттап алудың қажеті жоқ.
- Соңындағы сұрақтар мен тапсырмалар — тақырыпты түсінгеніңді тексеру.
📌 Параграфты үш қадаммен оқы: алдымен қою сөздер мен суреттерді шолып шық, сосын мәтінді оқы, ал соңында сұрақтарға қарамай жауап бер.
👨👩👧 Ата-анаға. 6-сыныпта жаратылыстану жоғары сыныптарда биологияны, физиканы, химияны және географияны меңгеруге дайындайды. Жақсы әдет — әр параграфтан кейін баладан бір минутта жаңа не білгенін айтып беруін сұрау. Айта алмаса, қою қаріппен жазылған анықтамаларды қайта оқып шыққан жөн.
Түсінгеніңді тексер
Өзіңді тексер
- Екінші бөлікте неше бөлім бар? Төртеу: «Жанды және жансыз табиғаттағы үдерістер», «Энергия және қозғалыс», «Экология және тұрақты даму», «Әлемді өзгерткен жаңалықтар».
- Табиғаттағы бәрінің байланысты екенін білу неге маңызды? Өйткені біздің кез келген әрекетіміз (орманды кесу, қоқыс, түтін-газ шығару) табиғаттың басқа бөліктерінде, ақырында адамның өзінде де із қалдырады.
- Параграфта қосымша мәліметтер қайда берілген? Ұсақ қаріппен.
- Биылғы жылғы білім қайда керек болады? Жоғары сыныптарда физика, химия, биология және география сабақтарында, сондай-ақ күнделікті өмірде: электр қуатын үнемдеуде, денсаулықта, табиғатты қорғауда.
Жадынама
- Екінші бөлік: биология, физика, экология.
- Төрт бөлім, әрқайсысынан кейін — «Өзіңді тексер».
- Қою — есте сақта, ұсақ — қызығу үшін, соңында — сұрақтар.