№ 13 зертханалық жұмыс. Өндірісте йогурт және ірімшік жасауды зерттеу
Биология, 7 сынып. Оқулық: Очкур Е.А. және т.б. (Мектеп, 2025). 12 бөлім: Микробиология және биотехнология. 275-беттер.
Нені үйренесің
- Сүт пен ұйыған сүттен ірімшік жасап, әр қадамды түсіндіруді.
- Ірімшік жасауда сүтқышқылды бактериялар мен қышқылдың рөлін түсінуді.
- Сүзбе массасы мен сарысуды ажыратуды.
- Ұйыған сүттің қасиеттерін байқап, қорытынды жасауды.
Ой қозғау
- Ұйыған сүт неден жасалады? Сүттен: сүтқышқылды бактериялар оны ашытып, сүт қышқылын түзеді.
- Сүттен сүзбені алып тастағанда не қалады? Сарысу, жасыл-сары мөлдір сұйықтық.
Тақырыпты талдаймыз
Сабақ мақсаты. Ұйыған сүттен ірімшік өндірудегі сүтқышқылды бактериялардың (дәлірек айтқанда, олар ұйыған сүтте түзген сүт қышқылының) іс-әрекетін зерттеу.
Құрал-жабдықтар мен ингредиенттер
| Не керек | Қанша |
|---|---|
| пастерленген сүт | 2 л |
| ұйыған сүт | 500 мл |
| тауық жұмыртқасы | 4 дана |
| тәтті бұрыш (қалауыңа қарай) | қалауыңа қарай |
| аскөк (жаңа піскен) | қалауыңа қарай |
| тұз | шамамен 1 шай қасық немесе сәл аз |
| кастрюль, шалғыш, дәке төселген елек немесе дуршлаг | бір-бірден |
| ірімшікке арналған қалып, жүк, тағамдық үлдір | бір-бірден |
⚠️ Қауіпсіздік. Жұмыс ыстық сүт пен плитаға байланысты: оны тек ересек адаммен бірге немесе мұғалімнің қарауымен істе. Ыстық сүт күйдіреді, ал қайнағанда шетінен «қашып» кетеді. Жұмысты бастар алдында қолыңды, ыдыстарды және үстелді жу. Жұмыртқаны жаңасын пайдалан, содан кейін қолыңды сабынмен жу. Ірімшікті тек таза өнімдерден үйде дайындаған болса ғана же.
Жұмыс барысы
Нені көресің және неге
| Кезең | Не көрінеді | Не болады |
|---|---|---|
| Қоспаны ыстық сүтке құяды | сүт лайланады, ақ түйіршіктер пайда болады | ұйыған сүттің қышқылы мен жылу сүт ақуыздарын «ұйытады»: олар жабысады |
| 7–10 минуттан кейін | түйіршіктер жиналады, айналасында жасыл-сары сұйықтық | сүзбе мен сарысу бөлінді |
| Електе | сүзбе массасы, сұйықтық ағады | артық су кетеді |
| Жүктің астында 8–10 сағат | масса тығыздалады | баспа қалған сарысуды сығып шығарады |
💡 Ұйыған сүттегі бактериялар алдын ала еңбек етті: сүт қантымен қоректеніп, сүт қышқылын түзді. Сүтті ұйыған сүтпен қыздырғанда, бактериялардың өзі өледі, бірақ қышқыл қалады да, ірімшікті жасайды.
Қорытынды
Ірімшікті сүттен ұйыған сүттің көмегімен алуға болады: сүтқышқылды бактериялар сүт қышқылын түзеді, ол жылумен бірге ақуыздарды ұйытады. Сүзбе массасынан сарысуды сығып, бастырады. Баспа ұзағырақ және жүк ауырырақ болса, ірімшік тығызырақ болады.
Жадынама
- Сүт пен ұйыған сүттен ірімшік жасауға болады.
- Қышқылды сүтқышқылды бактериялар түзеді, олар алдын ала жұмыс істейді.
- Баспа ұзағырақ болса, ірімшік тығызырақ болады.
💡 Өзіндік талдау. Сөйлемдерді аяқта: «Бүгін мен білдім… (ірімшікті қышқыл жасайтынын). Қызықты болды… (сарысудың қалай бөлінгені). Таңғаларлығы… (жасыл-сары сарысу)».