§ 24. Ұлы географиялық ашылулар және олардың нәтижелері

Дүниежүзі тарихы, 6 сынып. Оқулық: Айтбай Р. Т. және т.б. (Атамұра, 2018). VIII тарау: Сауда, қолөнер және әлемді игеру. 111–118-беттер.

Нені үйренесің

• Ұлы географиялық ашылулардың әлемді қалай өзгерткенін түсіндіруді.
• Колумб, Веспуччи, Васко да Гама және Магеллан сапарларын ретімен айтып беруді.
• «Отаршылдық саясат» ұғымының мәнін анықтауды.
• Ашылулардың жақсы және жаман жақтарын салмақтап бағалауды.

Ой қозғау

• Европалықтар Үндістанға неге барғысы келді? Онда алтын, дәмдеуіштер, жібек, бағалы маталар бар еді. Олар Еуропада өте қымбат тұрды.
• Жер шар тәрізді деген ой саяхатшыларға не берді? Егер Жер шар болса, батысқа қарай жүзіп те шығыстағы елге жетуге болады.
• Отар дегеніміз не? Басқа, күштірек ел билейтін және пайдаланатын жер.
• Плантация дегеніміз не? Бір дақыл егілетін (қант қамысы, мақта, кофе) үлкен алқап. Онда көп адам жұмыс істейді.

Тақырыпты талдаймыз

Колумб: батысқа қарай жол

XV ғасырда португалдық теңізшілер алтын іздеп Африкаға аттанды. Олар Африканың солтүстік-батыс жағалауындағы маңызды сауда жолын басып алды. Бұл жолмен алтын тасылатын. Осылай Португалияның отарлық экспедициясы басталды. Португалдықтар 30 жыл ішінде Африканың батыс жағалауына дейін жетті.

Сол кезде ғалымдар Жер шар тәрізді деп болжайтын. Кейбіреулер: «батысқа қарай жүзіп, Жерді айналып өтіп, Үндістанға жетуге болады», деді. Бұл жол Африканы айналып өткеннен гөрі қысқа саналды. Осы жолмен жүрмек болған теңізші — Христофор Колумб (1451–1506). Ол Генуя қаласына жақын жердегі тоқыма өнеркәсібінде істейтін Доминико Колумб отбасында дүниеге келген.

Жас кезінен Колумб Жерорта теңізінде сауда кемелерімен жүзіп, теңіз жағдайларын жақсы білді. Генуяда тұрғанда географиялық карта сызумен шұғылданды. Кейін інісі Бартоломей екеуі Лиссабонға келді.

Көп ізденістен кейін Колумб Үндістан мен Қытайға апаратын жолды Африканы айналып емес, әлі зерттелмеген Атлант мұхитын басып өтетін батыстан бастау керек деп шешті. Ол Жердің шар екенін білетін. Ал оның жоспары сол кезде «ақымақтың ісі» саналды: ешкім мұхит арқылы кішкентай кемемен жүзіп өтемін деуге батпайтын. Ұзақ жылға созылған қиындықтардан кейін Колумб алтын мен жаңа жер байлығына құштар испан корольдерінің назарын аударды.

💡 Колумб неге Үндістанға батыс жолмен барғысы келді? Африканы айналып өту ұзақ әрі қымбат болды. Ал Жер шар тәрізді болса, батысқа қарай жүзсең, шығыстағы елдерге жету қысқа жол болуы тиіс еді.

1492 жыл: мұхиттағы ең ұзақ күндер

1492 жылы Колумб «Санта Мария», «Нинья» және «Пинта» деп аталатын үш кемемен Испания жағалауындағы Палос қаласынан сапарға шықты. Ауа райы ашық болды. Пассат желі бірқалыпты соғып, кемелер батысқа қарай еркін жүзді. Бұрын мұндай ашық теңізге шықпаған теңізшілер алғашқыда үрейлене бастады. Кенет көкжиектен жасыл белдеу көрінгенде қатты қуанды. Алайда ол жер емес, бетін балдыр басқан Сорогос теңізі болып шықты.

Күн артынан күн өтті. Көкжиекке ұласқан көк теңізден басқа көзге ештеңе көрінбеді. Теңізшілердің ішінде торығу байқалды: олар Колумбтың есебі бойынша Үндістанға жетуге тиіс екенін білсе де, жақын маңда жер жоқ еді. Колумб ғажайып ұстамдылық танытып, тұнжыраған теңізшілердің көңілін көтеріп, оларға алтын мен дәмді тағам берді. Ақыры теңізшілер шарт қойды: «егер енді үш күннен кейін жер көрінбесе, кеменің бетін кері бұрамыз». Колумб амалсыз көнді.

Айтылған мерзім біткен күннің түнінде сағат екіде кеме вахтасында тұрған теңізшінің «Жер! Жер көрінді!» деген айғайы естілді. Бұл бір шағын арал еді. Колумб оны Сан-Сальвадор деп атады. Одан кейін олар Кариб теңізіндегі жұпар Куба, ғажайып Гаити аралдарын басып өтті. Теңізшілер бұл өңірден алғаш рет жүгері, картоп, темекі сияқты Еуропада жоқ өсімдіктерді кездестірді. Жергілікті адамдар оларды қуанышпен қарсы алды. Үндістандамын деп ұйғарған Колумбтың айтуынша, саяхатшылар бұларды үндістер деп атап кетті. Колумб ешкім білмейтін жаңа құрлық емес, Үндістанға баратын батыс жолын таптым деп топшылады.

📕 Оқулықта Колумб алғашқы сапарында картоп кездестірді делінген. Дерек бойынша картоп Оңтүстік Американың Анд тауынан шыққан, Еуропаға Колумбтан кейін, шамамен 1530-жылдары келді. Карибте Колумб жүгері мен темекіні көрді.

Колумбтың соңғы жылдары және Америго Веспуччи

Колумб үшінші, одан кейінгі төртінші сапарында, өмірінің соңғы жылдарында өзінің «бөтен бір дүние бөлігін» ашқандығы жайында ойлана бастады. Колумб Американы ашқаннан кейін испандықтар жаңа жерді жаулап ала бастайды: онда өз қоныстарын салып, жергілікті халықты құл етеді, қырып-жояды. Колумбтың өзі көп кешікпей король сарайында жүріп жазаға тартылады да, оның қалай өлгенін ешкім білмей қалады. Алайда тарихтың әр нәрсені өз орнына қоятыны белгілі. Біз қазір Колумб есімін құрмет тұтып, оны жаңа жер ашқан қаһарман теңізші деп білеміз.

Мұхиттың арғы жағындағы қазынасы мол жаңа жерлер испандарды қызықтырды. Сол жерге барып орныққым деушілерге король 1497 жылдан бастап рұқсат берді. Байлығы мол жерге көпестер, кедейленген дворяндар, үкіметке наразылар, айыптылар көшіп кетпекші болды. Король үш экспедиция ұйымдастырып, көп адам жіберді. Солардың ішінде Колумб ашқан жерді көруге 1499 жылы Америго Веспуччи де аттанды.

Америго Веспуччи 1501 жылы Португалия королінің келісімімен «жаңа жерге» екінші рет барды. Веспуччи Пинсон, одан кейін Кобрал ашқан Бразилия жағалауын зерттеп қайтады. 1503 жылы Веспуччи үшінші рет «жаңа жерге» саяхатқа шығады. Ол енді Бразилия жағалауымен Үндістанға өтпек болады да, 20° оңтүстік ендікке дейін жүзіп барып Колумб ашқан, одан кейін көптеген Испания саяхатшылары зерттеген «жаңа жер» — «бұл Азия аралдарының тізбегі емес, осы күнге дейін белгісіз материк» деген дұрыс қорытындыға келеді.

1507 жылы лотарингиялық картограф М. Вальдземюллер жержүзін Еуропа, Азия, Африка материктеріне бөліп, жаңадан Америго ашқан жерді оның басқа материктермен ұқсастығына қарай «Америка деп атау керек» дейді. Сөйтіп, жаңа құрлықтың жартысы Америго Веспуччи есімімен аталып кетті.

📌 Колумб материкті негізінде тұңғыш ашқан атақты теңізші еді, бірақ ол өмірінің ақыр соңына дейін жаңа материк ашқанын білмеді. Оны жердің жаңа материк екендігін дәлелдеген Америго Веспуччи болды.

Осыдан кейін европалықтар Американың жаңа материк екеніне сенді. Енді отаршылар Америка байлығын иемденуге жанталасып, жергілікті халықты қырғынға ұшыратты, бірсыпырасын Еуропаға апарып, құлдыққа сатты. 1500 жылы португалдық теңізші Педру Кабрал Бразилияны ашты. Бұдан кейін европалықтар Мексиканы, Перуді, Оңтүстік және Солтүстік Американың басқа жерлерін өздеріне қаратып, бейбіт халықтарын тонап, олардың ғасырлар бойы қалыптасқан мәдениетін, салт-санасын, әдет-ғұрпын аяққа басты.

Васко да Гама: Африканы айналып Үндістанға

Колумб батыс теңіз жолымен Үндістан, Қытай, Жапон аралдарын ашамын деп барып, жаңа жерді — Американы ашып жүргенде, Васко да Гама Африканы айнала жүзіп, Үндістанды ашты. Содан бастап Португалияның Азияны отарлауы басталды.

Васко да Гаманың нақты қай жылы туғаны белгісіз, дегенмен кейбір деректерге қарағанда 1469 жылы туған. 1492 жылы Васко да Гама король тапсырмасын орындап, оның Францияда қалған алтын тиеген кемесін Португалияға алып келеді, содан оның аты әйгілі болады.

1497 жылы 8 маусымда Васко да Гаманың төрт кемелі экспедициясы Лиссабон портынан шығады. Бір апта жүзген эскадра Канар аралдарына келеді. Содан кейінгі сапары сәтті болып, қарашада Африка жағалауына жетті. Бұл жерді адмирал «Әулие Елена» қойнауы деп атайды. Мұнда саяхатшылар сегіз күн аялдап, айналаға географиялық зерттеулер жүргізеді. Адмирал өз күнделігінде «Африка жағалауындағы тұрғындар құлаққа тағатын мыстан басқаны бағаламайды және өздері шетінен батыл келеді» деп жазады. Бұдан әрі Африка материгінің оңтүстік нүктесі «Қайырлы үміт» мүйісін айналып өтіп, белгісіз теңізбен жүзе береді. 1498 жылы қаңтарда эскадра Замбези өзені сағасына жетіп, мұнда бір ай бөгеледі. Үнді мұхитынан жүзіп өтуге дайындық жасайды. 1498 жылғы мамырда оның кемелері Үндістанға келіп жетті.

Васко да Гама Үндістаннан Португалияға келген соң, король оны Үндістанды жаулап алуға 20 соғыс кемесін беріп аттандырды. 1502 жылы ақпанда Лиссабоннан шыққан бұл әскери экспедиция күзге қарай Каликутке жетеді. Каликут раджасы мұндай жауға қарсылық көрсетпей, олардың айтқанын істеп, сауда жасауға келісім береді. Васко да Гама төрт сағат ішінде қала маған бағынсын деп раджаға елші жібереді. Ол бұған жауап қайтармайды, өйткені бейбіт жатқан елге сауда жасау үшін келген европалықтар соғыс ашады деп ойламаған-ды. Айтулы төрт сағат өткен соң Васко да Гама оның айлақтарындағы бүкіл кемелерді басып алып, қалаға зеңбіректен оқ жаудырады. Ғасырлар бойы тұрған сәулетті күмбезді үйлердің күлін көкке ұшырып, қырғынға ұшыратады. Мұндай озбырлық, елді қанға бояу отаршылардың ежелгі әдеті болатын. Васко да Гама бұдан әрі Цейлон, Суматра, Ява аралдарына дейін барып, бейбіт елді қырғынға ұшыратты. Мұны көрген қытай халқы өзіне қарайтын аралдардан португал басқыншыларын қуып шығарады.

📕 Оқулықта Васко да Гаманың екінші экспедициясы Цейлон, Суматра, Ява аралдарына дейін барды, ал қытайлықтар португалдарды қуып шығарды делінген. Бұл дәл емес. 1502 жылғы экспедиция Үнді жағалауындағы қалаларға жетті, ал Цейлонға, Суматраға португалдықтар кейінірек, 1505–1511 жылдары келді. Сондай-ақ экспедиция Лиссабоннан 1497 жылы 8 шілдеде шыққан (оқулықта «8 маусым»).

Магеллан: бүкіл әлемді айналып өту

Португалияның географиялық зерттеулері Васко да Гаманың осы екінші экспедициясымен аяқталды. Енді олар біржола отарлау саясатына көшті. 1519–1522 жылдары Азияға батыс жолмен жету мақсатымен Испания ірі теңіз саяхатын ұйымдастырды. Экспедицияны ержүрек, тәжірибелі теңізші Фернан Магеллан басқарды. Бес кемеден құралған экспедиция Оңтүстік Америка жағалауына жетіп, материк пен Отты жер аралы арасындағы бұғаз (қазіргі Магеллан бұғазы) арқылы Оңтүстік Американы айналып өтеді. Одан әрі Тынық мұхитты кесіп өтіп, Филиппин аралдарына жетеді. Осында жергілікті тұрғындармен қақтығыс кезінде Магеллан қаза табады. Оның серіктері Тынық мұхитпен жүзіп, Оңтүстік Африканы айналып, Испанияға жалғыз ғана кемемен қайтып оралады. Дүниежүзін айналып өткен тұңғыш саяхат Жердің шар тәрізді екенін, мұхиттың біртұтастығын және жер бетінің басым бөлігін су басып жатқанын біржолата дәлелдеді.

Географиялық ашылулардың нәтижелері

Географиялық ашылулар сауданың бұрын болып көрмеген дәрежеде ұлғаюына себепкер болды. Жеке материктер арасында байланыс орнап, дүниежүзілік сауда өріс алды. Еуропа елдері Америка құрлығын отарлай бастады. Отар елдерден европалықтар көптеген өнеркәсіп тауарын, қару-жарақ, мата және басқа да бұйымдар алып тұрды. Еуропаға енді Америкадан темекі мен какао, Азиядан шай мен кофе жеткізіле бастады. Отарлардан Еуропаға көптеген алтын мен күміс әкелінді. Осы бағалы заттардың көбі Испания мен Португалия корольдері мен феодалдарына тиді. Бірақ бұл елдер мешеу болатын, олардың өз өнеркәсібі жоқтың қасы еді. Сондықтан алтын феодалдардың басқа елдерден сатып алған бұйымдарының төлеміне жұмсалып жатты.

Отарлардан тоналып алынған бағалы заттар көпестердің, банкирлердің, аса дамыған Еуропа елдерінің ірі кәсіпорын иелерінің қалталарына түсті. Географиялық ашылулар және отарлық басқыншылық Еуропада тауар өндіруді жеделдетуге біршама ықпал етті. Алайда Американың, Азия мен Африканың халықтары үшін бұл отарлық езгіге түсудің бастамасы еді.

📌 Отарлық саясат — басқа елдер мен халықтарды қарулы күшпен, саяси және экономикалық қысыммен бағындырып, қанау саясаты. Отарлық басқыншылық — жаңа жерлерді күшпен басып алу.

💡 «Ашылу» деген сөз мұнда шартты. Америкада миллиондаған адам тұрды. Еуропалықтар үшін бұл жаңалық болса, оларға — бақытсыздықтың басы болды.

Америкадағы жаулап алу: Кортес пен Писарро

Оқулықта жаулап алушылардың жолы толық айтылмаған, бірақ тапсырмада осы туралы сұралады. Сондықтан есіңе түсір: XVI ғасырда конкистадорлар («конкиста» — испанша «жаулап алу») алтын мен аңызға айналған алтын елі Эльдорадоны іздеп жүрді.

• 1519–1521 жылдары Эрнан Кортестің шағын отряды ацтектер мемлекетін жаулап алды.
• 1532–1534 жылдары Франсиско Писарроның отряды инктер мемлекетін жаулап алды.
• Сол жерлерде Жаңа Испания және Перу отарлары пайда болды.

Бұл сан жағынан аз отрядтар үшін аса қиын болмады: оларда мылтық пен зеңбірек, атты әскер және болат сауыт бар еді. Үнді халықтарында мұндай қару жоқ болатын. Сонымен қатар жаңадан келгендер әкелген аурулар да көп адамды қырды. Кейбір ұлттардың бір-біріне жаулығын да испандар пайдаланды.

Бұл бізбен қалай байланысты

Картоп, қызанақ, жүгері, какао, темекі — бәрі бір кездері Америкадан келген. Бүгін біздің дастарханымыздағы картоп пен қызанақсыз тамақты елестету қиын. Ал Ұлы Жібек жолымен Қазақстан жері арқылы жүрген жібек пен шай кейін теңіз жолымен де тасылатын болды, құрлықтағы жолдардың маңызы бірте-бірте азайды.

👨‍👩‍👧 Ата-анаға. Үйдегі асханаға бірге қарап, Америкадан келген өнімдерді тауып көріңіздер: картоп, қызанақ, жүгері, күнбағыс майы, какао. Баладан: «Олардың бәрі болмаса, біздің тамағымыз қандай болар еді?» деп сұраңыз.

Өзіңді тексер

• Колумб қандай мақсатпен сапарға шықты? Үндістан мен Қытайға батыс жолмен, Атлант мұхиты арқылы жетуді көздеді; бірақ ол Америкаға жетті.
• Жаңа құрлық неге Колумб атымен аталмады? Колумб өмірінің соңына дейін Үндістанға жеттім деп ойлады, ал оның жаңа материк екенін Америго Веспуччи дәлелдеді.
• Васко да Гама нені ашты? Африканы айналып өтетін Үндістанға баратын теңіз жолын (1498 жыл).
• Магеллан экспедициясының маңызы қандай? Бұл дүниежүзін айналып өткен тұңғыш саяхат; ол Жердің шар тәрізді екенін дәлелдеді.

Жаттығуларды шығарамыз

Сұрақтар мен тапсырмалар

№ 1

(«?!» айдары) Европалықтардың батысқа саяхатқа шығуына не себеп болды?

Қалай ойлаймыз. Не қажет болды: алтын, жібек, дәмдеуіштер. Не кедергі болды: қымбат делдалдар, түріктер. Не пайда болды: Жердің шар екені туралы ой, жақсы кемелер.

Жауап үлгісі.

• Еуропада Шығыс тауарларына (дәмдеуіштер, жібек, алтын) сұраныс өсті.
• Араб, византия және итальян делдалдар бұл тауарларды қымбаттатты, ал османдық түріктер Таяу Шығысты басып алып, салықты көтерді.
• Ғалымдар Жер шар тәрізді деп болжады: батысқа қарай жүзіп Үндістанға жетуге болады деген ой пайда болды.
• Кемелер мен құралдар жетілді: каравелла, компас, астролябия, нақты карталар.
• Испания мен Португалия корольдері алтын мен жаңа жерлерге құштар болды.

Жауабы: Шығыс тауарларының қымбаттығы, түріктердің жолды жабуы, Жердің шар екені туралы ой, кемелердің жақсаруы және корольдердің алтынға құштарлығы.

№ 2

(«?!» айдары) Картаны пайдалана отырып, португалдықтардың Африканың батыс жағалауы бойлай жасаған экспедициясы және Үндістанға баратын теңіз жолын ашуы жөнінде айтып беріңдер.

Қалай ойлаймыз. 113-беттегі картада Бартоломеу Диаш пен Васко да Гама бағыттарын тап. Бағытты ретімен айт: Лиссабон, Африканың батыс жағалауы, мүйіс, шығыс жағалау, Үндістан.

Жауап үлгісі.

• XV ғасырда португалдықтар алтын іздеп Африканың батыс жағалауымен оңтүстікке қарай жүзді. 30 жыл ішінде олар осы жағалауды бойлай жетті.
• 1487–1488 жылдары Бартоломеу Диаш Африканың оңтүстігіне жетіп, мүйісті айналып өтті. Картада бұл Үнді мұхитына шығатын теңіз жолы болып белгіленген.
• 1497 жылы Васко да Гама төрт кемемен Лиссабоннан шықты, Канар аралдарынан өтіп, Африка жағалауымен оңтүстікке жүзді, «Қайырлы үміт» мүйісін айналды.
• 1498 жылы қаңтарда Замбези сағасында бір ай аялдады. Одан кейін Үнді мұхитынан өтіп, 1498 жылғы мамырда Үндістанға (Каликутқа) жетті.

Жауабы: португалдықтар Африканың батыс жағалауымен оңтүстікке жүзді, Диаш мүйісті айналды, ал Васко да Гама 1498 жылы Үндістанға теңіз жолын ашты.

№ 3

(«?!» айдары) Испандықтардың шағын отрядының Американың көлемді жерлерін басып алуының себептері неде?

Қалай ойлаймыз. Испандардың қолында не болды, ал үнділерде не болмады? Тағы не көмектесті?

Жауап үлгісі.

• Испандардың қолында мылтық, зеңбірек, болат сауыт және ат болды. Американың халықтарында мұндай қару мен ат жоқ еді.
• Еуропалықтар әкелген аурулар (шешек және т.б.) жергілікті халықтың көбін қырды.
• Ацтектер мен инктердің жауларын конкистадорлар өз жағына тартты.
• Конкистадорлар алтынға құштар болды және соған бар күшін салды.
• Оқулық бойынша, испандықтар жаңа жерді жаулап, қоныс салып, жергілікті халықты құл етті.

Жауабы: қару мен аттың басымдығы, аурулар, жергілікті халықтар арасындағы алауыздық және алтынға құштарлық.

№ 4

(«?!» айдары) Жаулап алушылар Америкадағы байырғы халықтарды қандай жолмен қанағанын айтып беріңдер.

Қалай ойлаймыз. Оқулықтағы сөздерге назар аудар: «құл ету», «қырып-жою», «тонау».

Жауап үлгісі.

• Испандықтар жаңа жерде өз қоныстарын салып, жергілікті халықты құл етті.
• Байырғы халықты қырғынға ұшыратты, бейбіт халықтарды тонады.
• Біразын Еуропаға апарып, құлдыққа сатты.
• Олардың ғасырлар бойы қалыптасқан мәдениетін, салт-санасын, әдет-ғұрпын аяққа басты.
• Плантациялар мен кеніштерде жұмыс күші жетпегендіктен, Африкадан қара нәсілді құлдарды көптеп әкелді.

Жауабы: тонау, қырып-жою, құлдыққа сату және жергілікті мәдениетті таптау арқылы.

№ 5

(«?!» айдары) Ұлы географиялық ашылулардың Еуропа және отар елдер халықтары үшін қандай нәтижелері болды?

Қалай ойлаймыз. Екі баған жаса: Еуропа үшін және отар халықтар үшін.

Шешуі.

Жауабы: Еуропа үшін сауданың, өндірістің өсуі және байлық; ал Американың, Азия мен Африканың халықтары үшін — отарлық езгінің бастамасы.

№ 6

(«?!» айдары) 113-беттегі картаны пайдалана отырып, маңызды саяхаттар мен географиялық ашылулардың хронологиялық кестесін толтырыңдар.

Қалай ойлаймыз. Картаның шартты белгілерінен әр саяхатшыны, жылын және ашқанын тап.

Шешуі.

Жауабы: кесте жоғарыда.

№ 7

(«» белгісі) Ұлы географиялық ашылулардың адамзаттың әлем туралы түсінігіне қалай әсер еткені жөнінде өз пікіріңді білдір.*

Қалай ойлаймыз. Адамдар Жер туралы бұрын не ойлады және қандай жаңа нәрсені білді?

Жауап үлгісі.

• Жер шар тәрізді екені дәлелденді (Магеллан экспедициясы).
• Әлем күткеннен әлдеқайда үлкен екені белгілі болды: Америка жаңа материк болып шықты (Веспуччи).
• Мұхиттар арқылы материктер арасына теңіз жолдары салынды.
• Еуропалықтар Америка халықтарының ғасырлық мәдениетін көрді. Алайда оны құрметтеудің орнына, аяққа басты.
• Көне карталар дәл болмай қалып, жаңа карталар сызыла бастады.

Қорытынды үлгісі. Ұлы географиялық ашылулар адамзаттың көзін ашты: біз Жердің шар екенін, материктердің бір-бірімен байланысты екенін білдік. Бірақ бұл жаңалықтың бағасы өте жоғары болды: бүкіл халықтар отарлық езгіге түсті. Сондықтан ашылуларды қуанышпен де, жауапкершілікпен де еске алу керек.

Жауабы: адамдар Жердің шар екенін және әлемнің әлдеқайда үлкен екенін, жаңа материктер мен халықтар барын түсінді.

Ойталқы

Ұлы географиялық ашылуларсыз отарлық басқыншылық болар ма еді?

Қалай ойлаймыз. Бұл пікір сұрағы: қарсы немесе жақтап 2–3 дәлел келтір.

Жауап үлгісі. Ашылуларсыз Еуропадан Америка, Азия мен Африкаға жету жолы ұзақ уақыт жабық болар еді, сондықтан көп жерді жаулап алу кейінірек басталар еді. Бірақ отарлаудың себебі — алтынға, байлыққа және билікке құштарлық, сондықтан басқа елдерді бағындыру ертерек пе, кештеу ме, бәрібір бола беруі мүмкін еді. Ашылулар оған мүмкіндік қана берді. Өз пікіріңді дәлелмен жаз.

Жадынама

• Даталар: 1451–1506 (Колумб), 1492 (Колумб), 1497–1498 (Васко да Гама), 1500 (Кабрал), 1507 (Америка атауы), 1519–1522 (Магеллан).
• Орындар: Палос, Сан-Сальвадор, Куба, Гаити, Қайырлы үміт мүйісі, Каликут, Бразилия, Магеллан бұғазы, Филиппин.
• Терминдер: отарлық экспедиция, отаршылдық саясат, отарлық басқыншылық, конкистадор.

Шағын тест