№ 10 зертханалық жұмыс. Өсімдіктердің вегетативті көбеюі
Биология, 7 сынып. Оқулық: Очкур Е.А. және т.б. (Мектеп, 2025). 11 бөлім: Көбею. Өсу және даму. 244–245-беттер.
Нені үйренесің
- Бөлме өсімдігін вегетативті мүшесімен — жапырағымен немесе өркенімен — көбейтуді.
- Тамырлануы мен өсуін бақылау күнделігін жүргізуді.
- Вегетативті көбеюді неге жыныссыз көбею дейтіні туралы қорытынды жасауды.
Жұмыс мақсаты
Бөлме өсімдіктерін вегетативті мүшелері — өркен, жапырақтары арқылы көбейтуді үйрену.
Құрал-жабдықтар
| Не керек | Не үшін |
|---|---|
| Бөлме өсімдігі (сенполия, өзамбар шегіргүлі) | аналық өсімдік |
| Бөлме температурасындағы тұндырылған су құйылған стақан | қалемшені тамырлату |
| Даяр топырағы бар қыш құмыра | тамырланған қалемшені отырғызу |
| Шыны банка | қалемшенің үстіндегі «жылыжай» |
| Өткір пышақ немесе қайшы | жапырақты кесу |
| Дәптер | бақылау күнделігі |
⚠️ Қауіпсіздік. Жапырақты өткір пышақпен немесе қайшымен абайлап, өзіңнен қарай кес, жақсысы — ересек адаммен бірге. Суды ішпе, жұмыстан кейін қолыңды жу. Банканы сындырып алмау үшін (шыны) мұқият ұста.
Жұмыс барысы
💡 Жапырақ сау болсын, солғын болмасын. Суда тек сағағы тұруын қадағала, жапырақ тақтасы емес: әйтпесе ол шіріп кетеді.
Не көресің
Бақылау күнделігінің үлгісі (мерзімі температура мен жарыққа байланысты өзгеруі мүмкін):
| Уақыты | Не болады |
|---|---|
| 1–3-күн | жапырақ суда тұр, сағағы жасыл қалады, суды ауыстыру керек |
| 1–3-апта | сағақтың түбінде жіңішке ақшыл тамыршалар (қосалқы тамырлар) пайда болады |
| тамыр 2 см болғанда | топырағы бар құмыраға отырғызамыз, банкамен жабамыз |
| 1–2 ай | жапырақтың түбінде бүршік, кейін жас өсімдіктің кішкентай жапырақшалары пайда болады |
Тамырлар «тамырдан» емес, жапырақ сағағынан өсті. Сондықтан оларды қосалқы тамырлар дейді.
Қорытынды
Қорытынды үлгісі. «Мен бөлме өсімдігін жапырақ қалемшесімен, яғни вегетативті жолмен көбейттім. Жапырақтан қосалқы тамырлар дамыды, кейін бүршік пен жаңа жапырақтар шықты. Жаңа өсімдік бір ата-ана ағзадан пайда болды, демек, бұл — жыныссыз көбею, және ол аналық өсімдіктің белгілерін сақтады».
💡 Өзіндік талдау. Жалғастыр: «Тамыршалардың өсуін бақылау қызық болды. Жапырақта тамыр пайда болғанына таңғалдым. Жапырақты суға салып, тамыр шыққанша күте алдым».
👨👩👧 Ата-анаға. Жұмыс бірнеше аптаға созылады. Балаға күнделік жүргізуге көмектесіп, суды ауыстыруды еске салып отырыңыз. Әртүрлілік үшін қатар традесканция немесе қазтамақтың өркенін тамырлатып көруге болады.
Жадынама
- Мақсаты: бөлме өсімдігін жапырақпен көбейту.
- Суды әр 3–4 күн сайын ауыстырады.
- Тамырлар 2 см-ге жеткенде отырғызады.
- Банкамен жауып, шашыранқы жарығы бар жылы жерге қояды.