№ 14 зертханалық жұмыс. Антибиотиктер, антисептиктер және дезинфекциялаушы өнімдерді қолдану
Биология, 7 сынып. Оқулық: Очкур Е.А. және т.б. (Мектеп, 2025). 12 бөлім: Микробиология және биотехнология. 278–279-беттер.
Нені үйренесің
- Пішен таяқшасының (Bacillus subtilis) дақылын өсіруді және микроскопқа арналған препарат дайындауды.
- Йодтың (антисептик), пенициллиннің (антибиотик) және сұйық сабынның (жуу және дезинфекциялау құралы) бактерияларға әсерін салыстыруды.
- Бақылау сынауығы бар тәжірибенің нәтижесі бойынша қорытынды жасауды.
Ой қозғау
- Антисептик антибиотиктен немен ерекшеленеді? Антисептик жараны немесе теріні сырттан өңдейді, ал антибиотик организм ішінде бактерияларға әсер етеді.
- «Бақылау» сынауығы не үшін керек? Онымен салыстырады: ол бактериялардың ешқандай әсерсіз қандай болатынын көрсетеді.
Тақырыпты талдаймыз
Жұмыс мақсаты. Антибиотиктердің, антисептиктердің және дезинфекциялаушы заттардың бактерияға әсерін зерттеу.
Құрал-жабдықтар
| Не | Не үшін |
|---|---|
| пішен | пішен таяқшасының көзі |
| йод тұнбасы | антисептик |
| бензилпенициллин ерітіндісі | антибиотик |
| сұйық сабын | жуу, дезинфекциялау құралы |
| микроскоп | препараттарды қарау |
| мақта тығыны бар колба, 4 сынауық, тамшуыр | дақыл мен ерітінділер дайындау |
| шыны таяқшалар | пленканы салу |
| жабындық және заттық шыны, мақта, препарат инесі | препараттар дайындау |
⚠️ Қауіпсіздік. Жұмысты тек сыныпта, мұғалімнің басшылығымен орында. Қайнап тұрған суды абайлап құй, колбаны мойнынан қысқышпен ұста. Йод тұнбасы теріні, киімді бояйды және кілегейлі қабықты тітіркендіреді. Пенициллин ерітіндісін тек мұғалімнің қолынан алып қолдан: ол аллергия тудыруы мүмкін, иіскеме де, татып та көрме. Пішен таяқшасы қауіпсіз, бірақ бәрібір бетіңе тиме, ал жұмыстан кейін қолыңды сабындап жуып ал. Шыныны жиегінен ұстайды, жабындық шыны өте сынғыш.
Жұмыс барысы
Не көресің
Бақылауда таяқшалар көрінеді, олар тірі әрі қозғалмалы. Әсер еткеннен кейін көрініс өзгереді.
| Сынауық | Не қосты | Микроскоп астында не көрінеді (күтілетін) | Түсіндірме |
|---|---|---|---|
| 1 | йод (антисептик) | таяқшалар сарғыш-қоңыр түске боялған, қозғалмайды | йод жасушаларды өлтіріп, бояйды |
| 2 | пенициллин (антибиотик) | таяқшалар бар, бірақ аз, бір бөлігі тегіс емес, қозғалмалылары аз | пенициллин бөлініп жатқан бактериялардың жасуша қабырғасының салынуын бұзады |
| 3 | сұйық сабын | таяқшалар жабысып қалған, бір бөлігі бұзылған, қозғалмалылары жоқ | жуғыш зат жасуша қабықшасын бұзады |
| 4 | ештеңе (бақылау) | көптеген бүтін қозғалмалы таяқша | бактериялар қалыпты тіршілік етеді |
💡 Егер айырмашылық нашар көрінсе, 20–30 минут күтіп, препаратқа қайта қара: қозғалыс пен таяқшалардың саны көріністі жақсырақ көрсетеді.
Қорытынды
Йод, пенициллин және сабын бактерияларға әртүрлі әсер етеді: антисептик пен сабын жасушаларды жанасқанда бүлдіреді немесе өлтіреді, ал антибиотик өсу мен бөлінуді басады. Өзгерістер дәл осы заттан болғанына көз жеткізу үшін бақылау сынауығы қажет.
Жұмыс сұрақтары
Бұл жұмыста нөмірленген сұрақтар жоқ. Оқулықта 14-зертханалық жұмыстың алдында (278-бет) басылған бес сұрақ пен төрт тапсырма § 63-ке жатады және 63-сабақта талданған.
Жадынама
- Пішен таяқшасының дақылын пішенді қайнатып дайындайды: тек оның споралары тірі қалады.
- Тәжірибеге үш қоспа және бақылау алады.
- Қорытындыны препараттарды бақылаумен салыстырып жасайды.